جمعه ۲۶ مهر ۱۳۹۸ - October 18 2019
کد خبر: ۱۲۳۲۵
تاریخ انتشار: ۱۲ آذر ۱۳۹۴ - ۰۱:۴۹
حسن محمدی: گزارش مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در حالی منتشر شد که چشم و گوش های بسیاری در جهان به آن دوخته شده است.
 
پیشینه:
«... درحالی که آژانس به فعالیت های راستی آزمایی در خصوص عدم انحراف مواد هسته‌ای اعلام شده در تاسیسات هسته‌ای و مکان های خارج از تاسیسات هسته‌ای اعلام شده از سوی ایران که تحت توافقنامه پادمان هستند ادامه می دهد، آژانس در وضعیتی قرار ندارد که اطمینان موثقی درباره فقدان فعالیت‌ها و مواد هسته ای اعلام نشده ارائه کند و بنابراین نمی تواند نتیجه گیری کند که تمامی مواد هسته‌ای در ایران برای فعالیت‌های صلح آمیز هستند. ...».(متن گزارش آمانو درباره برنامه هسته‌ای ایران - اسفند 92)
«...باتوجه به نگرانی‌های موجود درباره اجرای پادمان‌ها در ایران، آژانس هم‌چنان به راستی‌آزمایی انحراف نداشتن مواد هسته‌ای اعلام شده در ایران تحت توافقات پادمانی ادامه می‌دهد. اگرچه آژانس در موضعی نیست که بتواند در خصوص نبود مواد و فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده در ایران تضمین دهد...»( گزارش آمانو به شورای حکام آژانس - خرداد 1394)
تحلیل:
دو مورد اشاره شده، بخشی از گزارش های آژانس است که در سال های اخیر همواره مطرح می شد. مواردی که همواره از آن به عنوان بخش های منفی گزارش مدیرکل یاد می شد. اما گزارش فعلی مدیرکل باید متفاوت تر می بود چرا که در مدت انجام مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 و پس از اعلام توافق، جمهوری اسلامی ایران بارها پایبندی خود به توافق و مفاد برجام را اثبات کرد. انتظار ایران از گزارش مدیرکل و سپس شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی، تسهیل شدن اجرای قطعنامه 2231 از یک سو و بسته شدن پرونده ی«پی ام دی» از سوی دیگر است تا گام های بعدی اجرای توافق با سرعت بیشتری برداشته شود.
براساس گزارش پایگاه خبری امیدهسته ای، در گزارش جدید آمانو که نقاط منفی اش نسبت به گزارش های پیشین بسیار کمتر است و به بیان عراقچی عضو تیم مذاکره کننده، ارزیابی مثبت گزارش آمانو بیشتر از انتظار ایران بود، آمده است: «تمام فعالیت‌های تعیین شده در نقشه راه اجرا شده است. ایران توضیحات لازم را به صورت مکتوب و اسناد مربوطه در خصوص مسائل باقی‌مانده گذشته و حال را ارائه داده است و آژانس سوالات درباره ابهامات مربوط به توضیحات و نشست‌های کارشناسی فنی که برگزار شده را مطرح کرده است.آژانس فعالیت‌های پادمانی را در مکان‌های مورد نظر خود شامل سایت پارچین اجرا کرد و یک نشست جمع‌بندی برگزار شده است. اجرای نقشه راه مسیر همکاری سازنده‌تر میان ایران و آژانس را تسهیل کرده است.»
 
ادبیات گزارش آمانو به گونه ای تنظیم شده بود که برخلاف گزارش های پیشین حتی لفظ PMD (ابعاد احتمالی نظامی) در متن گزارش به کار نرفته است و اگرچه با گزارش عادلانه ای که مدنظر ایران است اندکی فاصله دارد اما به اعتقاد سیدعباس عراقچی با توجه به شرایط سیاسی حاکم بر آژانس و نظام بین الملل، جمع بندی نهایی این گزارش تایید صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران است، به همین خاطر سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا بلافاصله پس از گزارش مدیرکل آژانس اعلام کرد:«آماده ایم با توجه به گزارش آمانو پرونده PMD را ببندیم.» 
روزنامه وال استریت ژورنال نیز از زبان مقامات دولت آمریکا نوشت:«دولت آمریکا امیدوار است که شورای حکام به بررسی موضوعات ادعایی در زمینه تسلیحات خاتمه دهد و آن را ببندد.»
پس از انتشار گزارش مدیرکل آژانس، قطعنامه ای به منظور انجام اقدامات لازم برای بسته شدن پرونده مسائل اختلافی گذشته، توسط گروه 1+5 آماده می شود و در نشست ویژه شورای حکام آژانس که روز 24 آذرماه برگزار می شود، این قطعنامه بررسی و تصویب خواهد شد.
در این میان، نیاز به بسته شدن مسائل اختلافی گذشته در ادامه ی مسیر اجرای برجام از سوی دو طرف مذاکره، بیش از همیشه مورد توجه افکار عمومی جهان قرار گرفته است.
برخی براین باور هستند که گزارش مدیرکل آژانس تعیین کننده روند اجرای برجام است، در حالی که چنین نیست و گزارش بعد از ارائه به شورای حکام مورد بررسی قرار می گیرد، از این رو با توجه به این که ذات مواردی که در زمینه مسائل اختلافی گذشته برنامه هسته‌ای ایران مطرح شده اند به صورتی هستند که اساسا امکان بررسی 100 درصدی این اسناد و ادعاها در تاسیسات دفاعی و نظامی وجود ندارند، پس می توان این حق را برای آژانس محفوظ دانست که گزارشی کاملا مثبت و یا به قولی سفید ارائه نکند چرا که نگاه آژانس فقط به ایران نیست همانطور که هنوز در خصوص سوئیس پس از 10سال نظارت اظهار نظر دقیق نمی کند و یا با پایان یافتن دوره اعتمادسازی بیست ساله ژاپن همچنان بیشترین نظارت ها بر روی این کشور نسبت به دیگر کشورهای دارای انرژی اتمی برقرار است. اگر امروز درخصوص جمهوری اسلامی ایران رویکردی متفاوت را انتظار داشته باشیم، علاوه بر اینکه خلاف رفتار آژانس است، بعدها به استناد همین موضوع دیگر کشورها نیز خواهان چنین برخوردی می شوند.
به گزارش پایگاه خبری امیدهسته ای، در تحلیل موضع گیری آمانو باید به این نکته توجه داشت که آژانس یک سازمان فنی است و می تواند فنی نظر دهد. خیلی از موضوعات مطرح شده در موضوع مسائل اختلافی گذشته بیشتر جنبه سیاسی دارد و به همین دلیل تنها موضعی که آژانس می تواند انجام دهد مربوط به ابعاد فنی موضوع است و ممکن است این موضع گیری ها تا سال های بعد نیز ادامه یابد، زیرا رسالت ذاتی فعالیت آژانس همین امر است. نباید از نظر دور داشت که این نوع موضع گیری، موضع گیری است که آژانس برای تمام کشورهایی که پروتکل الحاقی را اجرا نمی کنند، اتخاذ می کند و در هر صورت ایران نیز همچنان حتی اجازه ی حضور آژانس به تاسیسات هسته ای کشورمان را در قالب پروتکل الحاقی به آژانس نداده است، از این رو توقع ارائه گزارش کاملا سفید و فاقد نگرانی از سوی آژانس دور از انتظار است.
عباسعلی منصوری آرانی؛ عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در رابطه با موضع گیری اخیر آمانو به خبرنگار امیدهسته ای گفت:«موضع گیری اخیر آمانو مدیرکل آژانس بین المللی انرژِی اتمی  فنی است و در روند اجرای برجام تاثیری نخواهد داشت.»
حجت الله درویش پور، نماینده مجلس شورای اسلامی نیز در ارتباط با گزارش آمانو به شورای حکام براین باور است که نکته ی مهم در رابطه با اعلام گزارش آژانس به شورای حکام این است که ایران متعهدانه همه ی اقدامات مقدماتی اجرای برجام را عملیاتی کرده است و این موضوع خود مُهر تاییدی است بر صلح آمیز بودن فعالیت های جمهوری اسلامی ایران.

آژانس مرجعی حقوقی است و ادبیات این نهاد در تمام موارد استوار بر مسائل حقوقی بوده و هست، زیرا اگر غیر از این باشد با تمامی کشورها برخوردی همسان صورت نمی گیرد و این خود دلیل اعتراض دیگر کشورها از جمله ایران در آینده خواهد بود، از این منظر گزارش آژانس به شورای حکام از حساسیت های دوچندانی برخوردار می شود.

در قطعنامه 2231 شورای امنیت (20 ژوئیه 2015) آمده است «(شورای امنیت) تصمیم می گیرد، مطابق بند 41 از منشور سازمان ملل، به محض دریافت گزارش IAEA که در بند پنج شرح داده شد...» قطعنامه های پیشین لغو شود. در بند پنجم نیز آمده است که دبیرکل آژانس باید گزارشی در تایید پایبندی ایران به بند 1-15 تا 11-15 از پیوست پنجم برجام را «به شورای حکام و به طور موازی به شورای امنیت» تقدیم کند.
پیوست گزارش دبیرکل آژانس در نوامبر 2011، برای نخستین بار، فهرستی تحلیلی از اطلاعات آژانس درباره PMD ارایه کرد و نیز در جریان مذاکرات هسته ای در وین، ایران از آژانس خواست تا همه ابهام های باقی مانده درباره PMD یک بار برای همیشه حل و فصل شود.
شورای امنیت در قطعنامه 1929 (مصوب 2010 میلادی) ایران و آژانس را ملزم به حل «مسائل باقی مانده، به ویژه PMD» کرد. اجرای برجام به معنای لغو قطعنامه های پیشین، از جمله قطعنامه 1929 خواهد بود. اگر این قطعنامه بدون اجرا شدن لغو شود، می تواند بدعتی برای وضع و لغو قطعنامه های بی بنیاد در آینده باشد.
تردیدی نیست که گزارشی منتشره چهارشنبه یازدهم آذرماه که به طور غیررسمی و محرمانه در اختیار اعضای شورای حکام قرار گرفت، متفاوت از گزارش‌های فصلی آژانس درباره ایران بود و همانطور که انتظار می‌رفت آژانس در این گزارش صرفا به روند بررسی، مذاکرات، اقدامات و همکاری‌های صورت گرفته میان ایران و آژانس پرداخته باشد و از قضاوت و نتیجه‌گیری خودداری نماید.
نام:
ایمیل:
* نظر: