چهارشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۸ - November 20 2019
کد خبر: ۱۳۰۹۵
تاریخ انتشار: ۰۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۶:۵۵
روابط با جمهوری اسلامی ایران در فضای پسابرجام موضوعی است که برخی از رسانه های عربی در هفته های گذشته به آن پرداخته اند و تحلیل هایی را در مورد مولفه های این روابط در شرایط کنونی منطقه ارایه داده اند.
گشوده شدن پرونده اختلافات هسته ای تهران و غرب، گسترش تنش های سیاسی بر سر پرونده هسته ای، کلید خوردن دور تازه مذاکرات ایران و 1+5 و در نهایت شکل گیری و اجرایی سازی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) روندی بود که تنها روابط جمهوری اسلامی ایران و قدرت های جهانی را متاثر نساخت بلکه پیامدهای گوناگونی را در منطقه پدیدار کرد.
در این میان، برخی کشورهای عربی در چارچوب رقابت های منطقه ای با کشورمان کوشیدند همراه با صهیونیست ها از ابزارهای گوناگون برای برهم زدن مذاکرات هسته ای استفاده کنند. در این میان، شماری دیگر از کشورهای منطقه با توجه به پیامدهای ثبات آفرین توافق هسته ای در خاورمیانه، از این رخداد استقبال کردند.
این گزارش در بردارنده مهم ترین محور تحلیل هایی است که در رسانه های عربی درباره روابط ایران و کشورهای عربی منتشر شده است.

** مولفه های روابط کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با ایران
تارنمای مرکز پژوهش های «الجزیره» قطر چندی پیش در گزارشی به مولفه های مشترک روابط ایران و کشورهای عربی پرداخت.
تارنمای مرکز پژوهش های الجزیره شانزدهم مهرماه امسال در گزارشی به قلم «محمد بدری عید» نوشت: مجموعه ای از شرایط از جمله بافت جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیای سیاسی در روابط کشورهای شورای همکاری خلیج (فارس) و ایران حاکم است که عبارتند از: 
1- موقعیت جغرافیایی
ایران به طور مستقیم با کشورهای حاشیه خلیج فارس هم مرز است. این کشور در طول کرانه شرقی خلیج فارس مرز گسترده ای با کشورهای عربی دارد. این نزدیکی جغرافیایی سبب به وجود آمدن مشکلات بسیاری به ویژه در زمینه مرزهای دریایی و منابع طبیعی مانند گاز و نفت شده است. اختلاف های مربوط به میدان نفتی«الدره» میان ایران، کویت و عربستان مثال برجسته ای در این زمینه است.
2- پیوندهای جمعیتی و اجتماعی
نزدیکی جغرافیایی میان ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در آسان سازی رفت و آمد و ارتباط میان ساکنان 2 کرانه خلیج فارس نقش داشته است. در نتیجه این مساله، میان ساکنان 2 طرف روابط اجتماعی وجود دارد به طوری که بسیاری از خانواده ها در کشورهای عربی ریشه ایرانی دارند. چنین مساله ای در بحرین، امارات و کویت بیشتر دیده می شود.
3- روابط تجاری و اقتصادی
ایران شریک تجاری مهم و در برخی موارد نخستین شریک بازرگانی برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به شمار می رود. در راس این کشورها امارات قرار دارد. نزدیک به هشت هزار شرکت ایرانی در امارات مشغول فعالیت های تجاری هستند.
4- روابط معنوی (مذهبی)
بسیاری از شیعیان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با ایران به عنوان بزرگ ترین کشور مسلمان شیعه ارتباط معنوی دارند.

** بحران های منطقه سنگی در مسیر روابط ایران و کشورهای عربی
شبکه خبری الجزیره قطر با تمرکز بر ماهیت پیچیده برخی از بحران های منطقه، آنها را از برجسته ترین موانع در برابر روابط کشورهای عربی و ایران برشمرده است.
به نوشته بیست و یکم مرداد ماه شبکه الجزیره قطر، دولت «حسن روحانی» گفتمان سیاست خارجی خود را با تاکید بر سیاست اعتدال تغییر داد و امضای توافق هسته ای ثمره این تغییر است اما این گفتمان، دیدگاه راهبردی کشورهای عربی نسبت به ایران و شیوه برخورد ایران با پرونده های منطقه را تغییر نداد. به همین دلایل و به سبب سرگرم بودن ایران به حل پرونده هسته ای، لغو تحریم ها و ماهیت پیچیده بحران های منطقه تغییری در روابط کشورهای عربی با ایران به وجود نیامد.
به نوشته الجزیره، با ادامه حمایت ایران از همپیمانان منطقه ای نمی توان انتظار داشت تغییرهایی در روابط ایران و عربستان در میان مدت و درازمدت به وجود آید. وجود اختلافات جدی در بحران های منطقه ای نظیر سوریه و یمن، تحول در روابط تهران و ریاض را دشوار کرده است.

** تمایل ایران به بهبود روابط با کشورهای عربی
تارنمای «الوقت» لبنان رسانه ای است که چندی پیش با اشاره به دخالت نظامی برخی از کشورهای عربی در امور همسایگان، پیام های اطمینان بخش مقام های ایران به همسایگان و تصمیم تهران برای داشتن روابط گسترده با کشورهای عربی را پر رنگ کرد.
تارنمای الوقت هجدهم تیرماه امسال نوشت: طی سال های گذشته کشورهای عربی حاشیه خلیج (فارس) ایران را متهم به دخالت در امور داخلی خود کرده اند. این کشورها مدعی شده اند که دخالت های ایران تهدید به شمار می رود اما ایران طی سال های گذشته تاکنون ثابت کرده است کوچک ترین تهدیدی برای کشورهای همسایه به شمار نمی رود و در امور هیچ یک از کشورهای نزدیک و دور دخالت نکرده است. این در حالی است که برخی از کشورهای همسایه ایران مانند عربستان در امور دیگر کشورها دخالت می کنند. عربستان به طور آشکار در بحرین دخالت کرد و مداخله نظامی این کشور در یمن هنوز هم ادامه دارد.
بر پایه گزارش الوقت، روحانی در نخستین نشست مطبوعاتی خود پس از انتخاب به عنوان رییس جمهوری پیام دوستی و مودت را به کشورهای همسایه فرستاد. همچنین «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در بیشتر مناسبت ها و دیدارها اعلام کرده که کشورش تمایل دارد با کشورهای عربی خلیج فارس و دیگر کشورها روابط ممتازی را از سرگیرد. هنوز هم مقام های بلند پایه ایران سخنان اطمینان بخش و تنش زا بر زبان می رانند اما همه این درخواست ها و پیام های ایران تاکنون با پاسخ منفی روبرو شده است. سیاست و راهبرد ایران همواره اینگونه بوده و ادامه هم خواهد داشت.

** همسنجی وضعیت ایران با کشورهای عربی پس از اجرایی شدن توافق هسته ای
روزنامه «العرب» چاپ لندن با اشاره به اجرایی شدن توافق هسته ای به همسنجی وضعیت ایران و کشورهای عربی پرداخت. این روزنامه یکم بهمن ماه در گزارشی به قلم «طراد بن سعید العمری» نوشت: لغو تحریم های ایران پس از اجرای توافق هسته ای، کشورهای عربی خلیج فارس را در داشتن رابطه با ایران بر سر چندراهی قرار داده است. تنش میان عربستان و ایران نیز آغازگر مرحله تازه ای است که کشورهای عربی خلیج فارس و دولت های آن را در معرض آزمون قرار می دهد.
به نوشته روزنامه العرب، سال 2016 در شرایطی آغاز شده که اموال مسدود شده ایران در غرب به خزانه این کشور تزریق می شود. این در حالی است که از درآمد کشورهای حاشیه خلیج فارس کاسته می شود. این سال در فضایی آغاز شده که ایران تصمیم گرفته بیش از 500 هزار بشکه بر تولید نفتی خود بیافزاید و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مجبور شده اند میلیون ها بشکه از نفت خود را در دل زمین باقی گذارند. سال 2016 در حالی آغاز شده که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای نخستین بار مالیات هایی را بر شهروندان خود وضع کردند این در حالی است که ایران مالیات ها را کاهش خواهد داد. در این سال، ایران در سطح بین المللی از انزوا خارج می شود. این در شرایطی است که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مجبور شده اند در ساختار اقتصادی خود بازنگری کنند. ایران در چمدان سیاسی و دیپلماتیک خود همپیمانان گوناگونی مانند آمریکا، اروپا، روسیه و چین را به همراه دارد. این در حالی است که کشورهای عربی در مرحله سخت تردید قرار دارند و نسبت به همپیمانان منطقه و فرامنطقه ای خود بی اعتماد هستند.

** به کار بستن تدبیر و عقلانیت ضامن حل تنش میان کشورهای عربی و ایران
روزنامه العرب در بخشی از گزارش خود به کاربستن عقل و تدبیر را ضامن حل چالش های منطقه و دشمن تراشی را سبب ویرانی منطقه معرفی کرد.
به نوشته یکم بهمن روزنامه العرب، به کار بستن تدبیر سرنوشت و آینده 2 کرانه خلیج فارس را تعیین خواهد کرد. اگر ایران سیاست دخالت در امور همسایگان را پی گیرد، همه آرزوها برای بازسازی اقتصاد ایران بر باد خواهد رفت و همه موفقیت ها به شکست تبدیل خواهد شد و این کشور و مردم آن دچار بدبینی و آسیب خواهند شد. اگر هم کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس کنشگری طایفه ای را ادامه دهند، به دنبال کسب برتری باشند و ادعای حمایت از حق شهروندان عربی و صیانت از مفهوم اسلامی اهل تسنن را در سر داشته باشند این سیاست به فروپاشی این کشورها منجر خواهد داشت. 
برپایه گزارش العرب، پیش روی ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس یکی از 2 راه ویرانی یا اصلاح قرار دارد. اگر هر یک از 2 طرف بدون هیچ دلیلی با دیگری سر دشمنی داشته باشد، راه ویرانی را در پیش گرفته است که در بهترین شرایط وارد جنگ سرد، دوره سخت از قطب بندی ها، گسترش نفوذ، جنگ نیابتی و مسابقه تسلیحاتی می شود که توان هر 2 طرف را رو به فرسایش خواهد برد و تنها برنده این درگیری ها قدرت های بزرگ خواهند بود. در برابر، راه اصلاح با شجاعت سیاسی، حفظ آبرو در برابر شهروندان هر 2 طرف، نگاه به مشترکات، توجه به توسعه داخلی و به کار بستن گفت وگو و داد و ستد امتیازهای متقابل آغاز می شود.
*گروه پژوهش و تحلیل خبری
نام:
ایمیل:
* نظر: