پنجشنبه ۰۸ اسفند ۱۳۹۸ - February 27 2020
کد خبر: ۱۳۴۹۲
تاریخ انتشار: ۲۵ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۴:۰۳
«رحمت حاجی مینه» مدرس دانشگاه و پژوهشگر روابط بین الملل در گفت وگو با ایرنا اظهار کرد اجرایی شدن برجام نشان دهنده کارآمدی دیپلماسی و گفت وگو برای حل و فصل اختلاف ها بر اساس منطق برد- برد است. از این رو برجام می تواند زمینه ساز گسترش کاربرد دیپلماسی برای ثبات خاورمیانه شود.
اجرایی شدن برنامه ی جامع اقدام مشترک (برجام) فضای تازه ای را در خاورمیانه برای کنشگری های دیپلماتیک -به جای تکیه بر نظامی گری- ایجاد کرده است. در فضایی که بحران ها یکی پس از دیگری محیط امنیتی خاورمیانه را به سمت تنش سوق می دهد، اجرای برجام و الگوی دیپلماتیک حاصل از آن می تواند این محیط را از فضای تنش آلود به سمت همکاری های منطقه ای در راستای حل بحران های کنونی پیش ببرد. این مساله به ویژه با توجه به برگزاری کنفرانس امنیتی مونیخ و برجسته شدن بحران سوریه در این نشست بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. 
در این پیوند، «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه ی ایران در سخنرانی که جمعه شب (بیست و سوم بهمن ماه) در این کنفرانس داشت خواستار استفاده از الگوی مذاکرات اتمی ایران و گروه 1+5 برای حل مشکلات خاورمیانه شد. وی در این سخنرانی تاکید کرد که داشتن نگاه «صفر و یک» باعث شکست هر مذاکره ای خواهد شد. بنا به همین دلایل است که می توان گفت برجام از ظرفیت برد- برد لازم برای بهبود فضای امنیتی خاورمیانه برخوردار است. 
در این زمینه و برای بررسی نقش برجام در پیشبرد دیپلماسی با هدف حل بحران های خاورمیانه، گروه پژوهش و تحلیل خبری خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با حاجی مینه استاد دانشگاه و تحلیلگر مسایل بین الملل به گفت وگو نشسته است.
حاجی مینه معتقد است، برجام را نه به عنوان یک پروژه (طرح) بلکه به چشم یک پروسه (فرایند) باید نگاه کرد به این معنا که ارزیابی آن را نباید به زمان اجرای برجام و همچنین به یک موضوع محدود کرد. اجرای برجام نشانه پیروزی دیپلماسی در عرصه روابط بین الملل است که خود باعث باز شدن درهای دیپلماسی به روی ایران در عرصه بین المللی و منطقه ای شده است.
به نظر این استاد دانشگاه، نفوذ ایران در کشورهایی که به لحاظ سنتی متحد یا شریک عربستان محسوب می شدند باعث تشدید نگرانی های عربستان از افزایش نفوذ ایرانِ پسابرجام شده است. به همین دلیل، جهت سیاست عربستان پس از برجام چالش سازی برای ایران در عرصه روابط منطقه ای بوده است به گونه ای که با خراب کردن بازی ایران جلوی گسترش نفوذ ایرانِ پسابرجام گرفته شود.
حاجی مینه معتقد است، ایران در راستای مبارزه با افراط گرایی و نوع نگاه راهبردی که به سوریه دارد در دوره پسابرجام می تواند با توجه به همپیوندی های امنیتی در منطقه و لزوم حفظ ثبات خاورمیانه، بر رویکرد دیپلماتیک به عنوان بهترین گزینه ی پیش رو برای حل مسایل منطقه ای تاکید کند.
در ادامه مشروح گفت وگوی ایرنا با حاجی مینه آمده است:

***ایرنا: پیامدهای اجرای برجام برای سیاست خاورمیانه ای ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟ 
**حاجی مینه: برجام را نه به عنوان یک پروژه بلکه پروسه باید دید به این معنی که ارزیابی آن را نباید به زمان اجرای برجام و همچنین به یک موضوع محدود کرد بلکه باید در راستای تحلیل جامع آن به روند اجرای برجام و همچنین سیاست های ایران در سطح منطقه و حوزه بین الملل نگاه کرد.
در این راستا، اجرای برجام نشانه پیروزی دیپلماسی در عرصه روابط بین الملل است که خود باعث گشوده شدن درهای دیپلماسی به روی سیاست خارجی ایران در عرصه بین المللی و منطقه ای شده است. این تجربه موفق در عرصه دیپلماسی هسته ای، در سطح جهانی علاوه بر ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی ایران در سطح جهانی تاثیرهای مثبتی را نیز روی جایگاه منطقه ای ایران خواهد داشت. به این ترتیب، ایران که پیش از برجام هم به عنوان قدرت منطقه ای تاثیرگذار در خاورمیانه مطرح بوده پس از برجام برای تسری موفقیت های دیپلماتیک خود در سطح منطقه ای لازم است به الگوی رفتاری مثبت خود در چارچوب دیپلماسی و گفت وگو ادامه دهد. بنابراین، یکی از تاثیرهای جدی برجام بر سیاست خارجی منطقه ای ایران، بکارگیری بیشتر ابزار دیپلماسی در مسیر ثبات خاورمیانه خواهد بود.

***ایرنا: اجرایی شدن برجام چه تاثیری بر بحران های سوریه و یمن خواهد داشت؟ 
**حاجی مینه: بحران سوریه و یمن نمایانگر بازی قدرت و به کارگیری ابزار نظامی برای حل این بحران ها به دست بازیگران منطقه ای و به ویژه کشورهایی است که خواهان تغییر وضع موجود و آرایش قدرت در سوریه و یمن و در نهایت تغییر توازن قدرت منطقه ای در راستای منافع خودهستند؛ روندی که نشان می دهد ابزار و روش های قهر آمیز و مبتنی بر زور نه تنها باعث حل و فصل این بحران ها نشده، بلکه مسایل منطقه ای را نسبت به قبل پیچیده تر کرده است به گونه ای که خود بازیگران عمده منطقه ای خواهانِ تغییر، با هزینه های بیشتری ناشی از چالش های پسینی روبرو شده اند.
با توجه به این وضعیت، امروز نیاز به گفت وگو و دیپلماسی برای حل بحران های منطقه ای نه تنها به عنوان یک انتخاب، بلکه به عنوان یک ضرورت مطرح است. از آن جا که اجرایی شدن برجام نشان دهنده کارآمدی دیپلماسی و گفت وگو برای حل و فصل اختلافات بر اساس منطق برد- برد است، پس ماهیت دیپلماتیک برجام می تواند اصل بهره گیری از دیپلماسی برای حل و فصل بحران های سوریه و یمن را بر اساس منطق بازی با حاصل جمع جبری مثبت، اولویت بخشد به ویژه در زمانی که ناکارآمدی ابزارهای غیردیپلماتیک امروز پس از گذشت چند سال به طور کامل آشکار شده است.

***ایرنا: یکی از مسایلی که پیش از اجرایی شدن برجام به چالشی برای سیاست خارجی ایران تبدیل شد، رقابت های منفی عربستان و سیاست تهاجمی این کشور در قبال ایران بود. در چنین شرایطی، اجرای برجام چه تاثیری بر روابط ایران و عربستان داشته است؟ 
**حاجی مینه: از همان ابتدای حرکت به سمت برجام به خاطر چشم اندازی که برای آینده جایگاه منطقه ای ایران تصور می شد مبنی بر این که با به سرانجام رسیدن برجام، قدرت ایران در حوزه منطقه ای افزایش خواهد یافت، شاهد مخالفت ها و چالش هایی از طرف بازیگران منطقه ای به ویژه عربستان سعودی در مسیر گفت وگوهای هسته ای ایران و گروه 1+5 بودیم.
سعودی ها ایران را رقیب اصلی خود در حوزه رقابت های منطقه ای می بینند و ازمدت ها پیش سیاست خارجی خود را در منطقه در هماهنگی با قدرت های فرامنطقه ای به ویژه آمریکا و در چارچوب شعار «همه به غیر از ایران» تعریف کرده اند؛ شعاری که در عرصه عمل و در ارتباط با برجام ناکارآمد ظاهر شده است. بنابراین، نفوذ ایران در کشورهایی که به لحاظ سنتی متحد یا شریک عربستان محسوب می شدند باعث تشدید نگرانی های عربستان از افزایش نفوذ ایرانِ پسابرجام شده است که آخرین واکنش به آن با بهانه حمله به سفارت ریاض در تهران، قطع روابط دیپلماتیک و تحریک دیگران به پیروی از این سیاست بوده است.
روی هم رفته می توان گفت، سیاست عربستان پس از برجام چالش سازی برای ایران در عرصه روابط منطقه ای بوده است به گونه ای که با خراب کردن بازی ایران جلوی گسترش نفوذ ایرانِ پسابرجام گرفته شود. این در حالی است که ایران در راستای تقویت دستاوردهای پسابرجام تلاش می کند مسایل منطقه ای به ویژه روابط با عربستان را از حالت تنش به حالت تنش زدایی سوق دهد و با تاکید بر رویکرد دیپلماتیک، بحران های محیط پیرامونی خود را مدیریت کند چرا که تنش بین ایران و همسایگان حتی در سطح دیپلماتیک نوعی مانع بر سر مسیر پسابرجام و دیپلماسی خواهد بود.

***ایرنا: مساله ای که در این میان مطرح می شود منافع امنیتی ایران به ویژه در سوریه و پشتیبانی های مستشاری از دولت سوریه از یک سو و در پیش گرفتن رویکرد دیپلماتیک برای حل بحران این کشور از سوی دیگر است. جمهوری اسلامی ایران در دوره پسابرجام چگونه می تواند این معادله را در جهت کسب منافع ملی مدیریت کند؟ 
**حاجی مینه: یکی از مسایل مهم امروز در خاورمیانه بحث افراط گرایی و تروریسم است. این مساله علاوه بر تهدیداتی که برای امنیت کشورهای هدف دارد، به دلیل پیوستگی جغرافیایی و دلایل راهبردی برای ایران نیز تهدیدزا است. ایران در راستای مبارزه با افراط گرایی و نوع نگاه راهبردی که به سوریه دارد در دوره پسابرجام می تواند با توجه به بحث امنیت به هم پیوسته منطقه ای و حفظ ثبات منطقه بر رویکرد دیپلماتیک به عنوان بهترین گزینه پیش رو برای حل مسایل منطقه ای تاکید کند. در واقع، هرچند چالش اصلی خاورمیانه بی ثباتی و ناامنی است، اما این بی ثباتی و ناامنی ها ریشه در اختلافات سیاسی بازیگران منطقه ای دارد. به همین دلیل، راهکار اصلی بحران های منطقه ای نیز سیاسی و دیپلماتیک خواهد بود. 

***ایرنا: یکی از قطعه های اصلی پازل (جورچین) سیاسی- امنیتی خاورمیانه، نقش قدرت های فرامنطقه ای به ویژه آمریکا در تحولات این منطقه است. با توجه به اجرای برجام، آمریکا چه نگاهی به جایگاه ایران در حل بحران های منطقه دارد؟ 
**حاجی مینه: خاورمیانه به دلیل جایگاه ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک و ژئوکالچر (جغرافیای فرهنگی) آن در سیاست بین الملل همواره شاهد حضور و دخالت قدرت های فرامنطقه ای بوده است. این شرایط، وضعیت منطقه خاورمیانه را پیچیده تر کرده و به تحولات و بحران های آن علاوه بر جنبه های داخلی- منطقه ای، جنبه جهانی هم افزوده است به گونه ای که در برخورد با موضوع های منطقه خاورمیانه از جمله برجام باید نگاهی چند سطحی داشت و تعامل بین سطوح هم باید به صورت کامل مدنظر باشد.
در این راستا می توان گفت از آن جایی که آمریکا و در واقع دولت «باراک اوباما» برجام را برگ برنده ای در کارنامه سیاسی هشت ساله خود می داند تلاش خواهد کرد که پیامدهای عملی پسابرجام در سطح منطقه نیز -که در راستای منافع ملی آمریکا هم هست- پدیدار شوند. از چالش های جدی اوباما در منطقه، گسترش افراط گرایی و تروریسم است که پیامدهای آن از بعد منطقه ای فراتر رفته و تا اندازه ای متحدان آمریکا را نیز تهدید کرده است. از طرف دیگر، حل و فصل پایدار بحران های خاورمیانه به ویژه مبارزه با داعش نیازمند همکاری بازیگران تاثیرگذار منطقه مانند ایران و عربستان و ... است. بر همین پایه، آمریکا برای حل و فصل بحران های منطقه ای به خصوص پس از موفقیت دیپلماتیک برجام، نمی تواند نقش ایران را در عرصه سیاسی و دیپلماتیک حل و فصل این بحران ها نادیده بگیرد. تیم اوباما تلاش خواهد کرد با پذیرش نقش دیپلماتیک ایران در حل و فصل این بحران ها و ثبت موفقیتی دیگر در کارنامه منطقه ای خود در کنار برجام، کارنامه سیاست خارجی خود را در خاورمیانه به نمایش گذارد.
نام:
ایمیل:
* نظر: