چهارشنبه ۰۹ فروردين ۱۳۹۶ - March 29 2017
بررسی تاریخچه صنعت هسته ای در ایران (5)
کد خبر: ۱۵۸۹۳
تاریخ انتشار: ۲۹ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۰:۰۹
ظرفیت کل 8 نیروگاه در حال ساخت یا در حد قرارداد اولیه بیش از 9600 مگاوات بود و جدا از آنها مذاکرات مختلفی در مورد ساخت بقیه نیروگاه های اتمی در زمان دولت وقت در حال انجام بوده است. نکته مورد تأمل در این زمینه آن است که تمام نیروگاه های مذکور از سوخت اورانیوم غنی شده (3 تا 5 درصد 235- U) استفاده می کنند و چنانچه تمامی 23 نیروگاه موردنظر ساخته می شدند، سوخت غنی شده بسیار زیادی مورد احتیاج بود.

حسن محمدی: اصلی ترین و پرهزینه ترین برنامه دولت ایران، ایجاد نیروگاه های اتمی طی یک برنامه 15 ساله بود. برخی گزارش ها حاکی از آن است که رژیم وقت پس از ارزیابی از ذخایر ملی نفت و همچنین میزان استخراج سالانۀ نفت بدین نتیجه رسید که ذخایر نفت تا 70 سال دیگر به اتمام خواهد رسید.

این مسئله همراه با افزایش بیش از حد قیمت نفت باعث شد تا اولاٌ دولت وقت منابع انرژی خود را تا چند دهۀ آینده تمام یافته بداند و ثانیاٌ دقت بیشتری نسبت به ارزش صادراتی این ماده مبذول دارد. لذا برای حفظ درآمدهای نفتی که حدود 90 درصد از درآمدهای دولتی را شامل می شد می بایست جایگزینی برای نفت به عنوان یک منبع سوخت فراهم می آورد، این سوخت جایگزین می توانست انرژی هسته ای باشد.

بدین روی ایران با برخی مراکز تحقیقاتی از جمله مرکز تحقیقات استنفورد آمریکا مذاکراتی در این خصوص انجام داد که نتیجه آن پیشنهاد این مرکز برای ایجاد نیروگاه های اتمی به ظرفیت کل 23000 مگاوات بود. این موضوع عاملی برای تغییر در ساختار نظام هسته ای کشور شد تا با ایجاد سازمان انرژی اتمی ایران راه برای تولید برق هسته ای به ظرفیت مذکور هموار گردد.

در سال 1353، میزان ظرفیت نیروگاه های کشور (آبی و حرارتی) در حدود 3215 مگاوات بود و تولید حدود 23000 مگاوات برق هسته ای با توجه به ذخایر ارزی کشور و پرداخت سالیانه حدود 4 میلیارد دلار برای احداث نیروگاه های اتمی به مدت 15 سال قابل تأمل است.

به هرحال با توجه به برنامه ریزی های انجام شده، احداث نیروگاه های اتمی شروع شد. از سال 1353 / 1974 تا سال 1357/ 1978 حدود 8 نیروگاه اتمی برنامه ریزی شد و قرارداد ساخت یا قرارداد اولیه آنها بین سازمان انرژی اتمی و پیمانکاران خارجی به امضاء رسید که در ذیل به صورت مختصر به آنها اشاره می گردد:

1.نیروگاه اتمی بوشهر (ایران I,II

قرارداد ساخت این دو واحد هر یک با قدرت حدود 1300 مگاوات با شرکت آلمانی KWU منعقد شد. مکان این نیروگاه در منطقه هلیله واقع در حدود 20 کیلومتری جنوب شهر بوشهر می باشد. از زمان انعقاد تا هنگام تعلیق قرارداد در سال 1358، کارهای ساختمانی واحد یک این نیروگاه حدود 80 درصد، واحد دو حدود 60 درصد انجام شده بود.

2. نیروگاه اتمی کارون (ایران III,IV

مذاکرات ساخت این دو واحد هر یک به قدرت حدود 950 مگاوات با شرکت «فراماتوم» فرانسوی انجام شده بود و مقاوله نامه های این واحدها با شرکت مذکور به امضاء رسید. مکان نیروگاه در نزدیکی «دارخوین» تعیین شده بود که پیش از انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی مراحل آماده سازی محل استقرار رآکتورهای فرانسوی در حال انجام بود.

3. نیروگاه اتمی اصفهان (ایران V,VI)؛

قرارداد اولیه ساخت این دو واحد نیروگاهی هریک به قدرت حدود 1290 مگاوات با شرکت KWU آلمان امضاء گردیده بود.

4.نیروگاه اتمی ساوه (ایران VIII,VII

قرارداد اولیه ساخت این دو واحد نیروگاهی هر یک به قدرت حدود 1290 با شرکت KWU آلمان امضاء شده بود.

در سال 1357 و هنگام وقوع انقلاب اسلامی به غیر از واحدهای 1 و 2 نیروگاه اتمی بوشهر که به لحاظ ساخت در مرحلۀ نسبتاٌ پیشرفته ای قرار داشت، نیروگاه «دارخوین» در مرحله شروع کارهای اجرایی و نیروگاه اصفهان در مرحله بررسی و مذاکره قرار داشت.

همچنین برای تأمین سوخت این نیروگاه ها دولت وقت ایران در کارخانه اورودیف فرانسه به میزان ده درصد مشارکت نمود. دیگر شرکای آن، کشورهای بلژیک، اسپانیا و ایتالیا بودند. در این رابطه ایران وام یک میلیارد دلاری به کمیساریاری انرژی اتمی فرانسه اعطاء کرد. ایران هنوزهم سهامدار شرکت ارودیف است.

قرارداد ساخت نیروگاه های اتمی بوشهر

در تاریخ 9 تیر 1354 موافقتنامۀ همکاری های تحقیقاتی علمی و گسترش صنعتی بین دولت های ایران و آلمان غربی و به دنبال آن موافقتنامه همکاری در زمینه توسعه دانش فنی، تحقیقات هسته ای و بهره گیری صلح جویانه از انرژی هسته ای در تاریخ 13 تیر 1355 بین سازمان انرژی اتمی ایران و وزارت تکنولوژی و تحقیقات آلمان غربی امضاء شد.

در تاریخ 10 تیر 1355 بین سازمان و شرکت کرافت ورک یونیون (KWU) آلمان غربی دو قرارداد یکی برای طراحی، ساخت، نصب و راه اندازی دو واحد نیروگاه اتمی 1300 مگاواتی از نوع آب سبک تحت فشار (PWR) به انضمام تمام تأسیسات زیربنایی درحدود 20 کیلومتری شهر بوشهر واقع در سواحل خلیج فارس و نیز همزمان قرارداد دیگری برای تأمین سوخت هسته ای نیروگاه های اتمی بوشهر بین سازمان و شرکت آلمانی مذکور برای تحویل سوخت اولیه و سوخت گذاری های مجدد برای 30 سال عمر نیروگاه امضا گردید. پیمانکار بلافاصله فعالیت های اجرایی خود را شروع و تا زمان توقف کار بعد از وقوع انقلاب اسلامی همانطور که اشاره رفت کارهای ساختمانی واحد یک حدود 80 درصد و واحد دو حدود 60 درصد انجام گردیده بود.

قیمت پایۀ قرارداد نیروگاه های اتمی بوشهر بیش از 5/7 میلیارد مارک آلمان غربی بود که شاخص های مربوط به تعدیل قیمت ها نیز بر آن اعمال می شد. تا ماه اوت 1978 که اجرای پروژه طبق زمانبندی پیش می رفت، سازمان 12 قسط قرارداد را که بالغ بر 7/5 میلیارد مارک آلمان غربی می شد پرداخت نموده بود. قسط سیزدهم به مبلغ 464 میلیون مارک در تاریخ سر رسید که 31 اکتبر 1978 بود به دلیل وضعیت موجود در آستانه انقلاب اسلامی پرداخت نشد. پس از توقف پرداخت ها، شرکت (KWU) اجرای پروژه را با استفاده از بند 7 مادۀ 30 قرارداد در تاریخ 13 ژانویه 1979 به حالت تعلیق درآورد.

از آنجایی که طرفین در مدت تعلیق قرارداد نتوانستند به توافق دست یابند در روز 31 ژوئیه 1979 قرارداد نیروگاه به استناد بند 7 ماده 30 قرارداد و همزمان با آن قرارداد ارائه سوخت توسط شرکت (KWU) فسخ شد.

قرارداد ساخت نیروگاهای اتمی دارخوین (کارون)

به منظور همکاری در زمینه های علمی، فنی و صنعتی برای استفاده صلح جویانه از انرژی هسته ای در تاریخ 6 تیر ماه 1353 موافقتنامه هایی بین دولتهای ایران و فرانسه به تصویب رسید. در چارچوب این موافقتنامه، سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت فرانسوی فراماتوم در تاریخ 11 آبان 1353 موافقتنامۀ اولیه (Letter of intent) جهت ساخت دو نیروگاه اتمی از نوع PWR در دارخوین اهواز به قدرت تقریبی هر یک 950 مگاوات (پروژه های ایران 3 و 4) امضاء نمودند که نهایتاٌ براساس آن در تاریخ 28 شهریور 1356 پروتکلی بین سازمان انرژی اتمی ایران و دولت فرانسه در خصوص ساخت دو نیروگاه مذکور امضاء و در خرداد 1357 مجلس شورای ملی آن را تصویب نمود بر مبنای توافقات به عمل آمده، ایران و کنسرسیومی متشکل از 4 شرکت فرانسوی زیر جهت ساخت نیروگاه های فوق الذکر به مبلغ کل حدوداٌ 8 میلیارد فرانک فرانسه و 31 میلیارد ریال تشکیل گردید.

1.شرکت فراماتوم جهت فعالیت های هسته ای Nuclear Island

2. شرکت آلستوم آتلانتیک جهت انجام کارهای Conventional Island

3. شرکت اسپی بایتینول جهت کارهای ساختمانی

4. شرکت فراماتک جهت هماهنگی و مدیریت کل پروژه و قسمتی از (BOP) Balance of plant.

لازم به ذکر است که همزمان با قرارداد ساخت نیروگاه های اتمی (ایران 3 و 4) قرارداد دیگری جهت تأمین سوخت این نیروگاه ها بین سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت فراماتوم امضاء شد. نیروگاه های فرانسوی تحت پروانه شرکت Westinghouse ساخته می شدند.

اجرای قرارداد ساخت دو واحد نیروگاه اتمی کارون تا پایان تابستان 1357 به طور عادی صورت می گرفت. در مهر ماه همان سال و با توجه به وضعیت اجتماعی – سیاسی آن روز بخش ارزی قسط شمارۀ 12 توسط بانک مرکزی پرداخت نشد و متعاقب آن نیز اقساط پیش بینی شده در قرارداد به پیمانکار پرداخت نشد. در این هنگام مکاتبات عدیده ای بین سازمان و پیمانکار مبادله شده و نمایندگان طرفین در تاریخ 26 آذر 1357 در تهران جلسه ای تشکیل می دهند و سازمان مشکلات موجود را به پیمانکار اطلاع می دهد. پس از اینکه اقساط 13 تا 19 به کنسرسیوم پرداخت نمی گردد، کنسرسیوم تصمیم خود را مبنی بر تعلیق عملیات ساختمانی در ایران و ساخت قطعات در خارج از ایران از تاریخ 15 اسفند 1357 اعلام می نماید.

سه ماه پس از تعلیق کارهای اجرایی در روز 15 خرداد 1358 به قرارداد توسط کنسرسیوم خاتمه داده می شود. ظرفیت کل 8 نیروگاه در حال ساخت یا در حد قرارداد اولیه بیش از 9600 مگاوات بود و جدا از آنها مذاکرات مختلفی در مورد ساخت بقیه نیروگاه های اتمی در زمان دولت وقت در حال انجام بوده است. نکته مورد تأمل در این زمینه آن است که تمام نیروگاه های مذکور از سوخت اورانیوم غنی شده (3 تا 5 درصد 235- U) استفاده می کنند و چنانچه تمامی 23 نیروگاه موردنظر ساخته می شدند، سوخت غنی شده بسیار زیادی مورد احتیاج بود. بی تردید با توجه به حجم بالای سوخت غنی شده، لازم بوده است که برنامه وسیعی جهت تهیه سوخت این نیروگاه ها در نظر گرفته شود.

نام:
ایمیل:
* نظر:
فرهنگ وهنر
فرهنگ وهنر