شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶ - August 19 2017
کد خبر: ۱۷۴۲۱
تاریخ انتشار: ۰۶ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۳۵
تشکیل کشورهای مستقل همسود(CIS) پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی موجب تغییرات زیادی در معادلات بین المللی شد؛ به طوری که نقش هر یک از این جمهوری های تازه استقلال یافته به نوعی در محاسبات سیاسی – امنیتی جهانی تاثیر بسزایی یافت. در این میان، جمهوری قزاقستان به دلیل وجود منابع و ذخایر سرشار و کمیاب زیرزمینی از جمله اورانیوم، توانسته  قدرت مانور زیادی در تصمیم گیری های منطقه ای  به دست آورد و بر وزن ژئوپلیتیکی خود بیافزاید.این کشور با در اختیار داشتن 12 تا 15 درصد از منابع اورانیوم جهان به یک نقطه کانونی در ژئوپلیتیک منطقه ای و بعضا جهانی تبدیل شده است. 
بخش قابل ملاحظه ای از  معادن اورانیوم در جنوب قزاقستان و در منطقه(Stepnoye ) قرار دارد که کار استخراج آن بر عهده شرکت دولتی قزاق اتم پروم است. این شرکت در زمینه  اکتشاف، استخراج و صادرات اورانیوم و مشتقات آن و تامین سوخت هسته ای برای نیروگاه ها فعالیت دارد. استخراج از معادن اورانیوم قزاقستان در سال 2011 در حدود  25 هزار تن برآورد شد و قرار است این نسبت تا سال2018 به 30 هزار تن افزایش یابد. قزاقستان با کشورهای چین، ژاپن،روسیه، کره جنوبی و هند همکاری فعال در زمینه سوخت هسته ای دارد؛ همچنین این کشور با روسیه یک سرمایه گذاری مشترک در مجموعه آنگارسک الکترونیک(Electrolytic Angarsk) که متشکل از کارخانه غنی سازی و آزمایشگاه مرکزی است را در حال پیگیری دارد و انتظار می رود اوکراین و ارمنستان نیز به جمع سرمایه گذاران این پروژه اضافه شوند. 
این حجم از ذخایر و همکاری ها باعث شد تا قزاقستان در سال2012 پیشنهاد تاسیس بانک جهانی سوخت هسته ای را مطرح سازد و از این رو در صدد است تا نقش برجسته ای در معادلات جهانی ایفا کند. بر طبق قوانین بین المللی، بانک سوخت هسته ای باید در کشوری ایجاد شود که هیچ تسلیحات هسته ای در اختیار نداشته و بازرسان آژانس برای بازرسی هیچ مانعی برای ورود به مناطق مختلف کشور نداشته باشند. این در حالی است که قزاقستان در طول 50 سال یک تامین کننده فعال در تامین سوخت نیروگاه های هسته ای در جهت مصارف صلح آمیز به شمار می رود و پس از استقلال با واگذاری سلاح های اتمی شوروی سابق که در خاک این جمهوری قرار داشت به روسیه، از نظر آژانس و جامعه جهانی کشور فاقد سلاح اتمی ارزیابی می شود. قرار است تأسیسات کامل بانک سوخت در سال2017 و در قسمت شمال شرق  قزاقستان به بهره برداری رسد، این بانک  می تواند 90 تن از مواد رادیواکتیو را در خود ذخیره سازد. هدف از ساخت این بانک را تهیه سریع مواد خام مورد نیاز سوخت نیروگاه های هسته ای در سطح جهان عنوان کرده اند و مدیریت کامل آن نیز بر عهده آژانس بین المللی انرژی  اتمی خواهد بود.
با توجه به چالش های زیست محیطی ناشی از آلودگی سوخت های فسیلی(نفت، گاز، ذغال سنگ) و لزوم جایگزینی انرژی های پاک نظیر انرژی هسته ای(در تامین سوخت کارخانجات و نیروگاه های تولید برق) و همچنین استفاده از آن در علم پزشکی و صنعت کشاورزی، بی تردید سیاست و استراتژی در سطح بین الملل تحت تاثیر ضوابط و مقررات کشورهای دارنده ذخایر اورانیوم قرار خواهد گرفت. از این رو قزاقستان با این حجم از ذخایر و علاقمندی اش به فروش سوخت هسته ای از طریق تاسیس بانک جهانی سوخت هسته ای قادر خواهد بود تا برنامه های خود را در این بخش چنان مدیریت کند که جایگاه قابل قبولی را در تدوین استراتژی جهانی در آینده بدست آورد و از این طریق عمق استراتژیک خود را گسترش دهد.
بدون تردید استفاده ایران از موقعیت منحصر به فرد  قزاقستان به عنوان یک همسایه قدرتمند اتمی که ذخایر و ابزار و تکنولوژی لازم جهت توسعه بخش صنعت هسته ای را در اختیار دارد، می تواند در قالب سرمایه گذاری های هرچند اندک همکاری های مشترک و همگرایی را تقویت کند.قزاقستان در طول مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 نیز نقش فعالی داشته و علاوه بر دو دوره میزبانی مذاکرات، در جریان توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در بخش تبادل مواد هسته ای نقش موثری ایفا کرده است. این تعامل و همکاری امروز نیز بین قزاقستان و ایران و دیگر کشورهای گروه 1+5 و آژانس بین المللی انرژی اتمی در جریان است و احتمال همکاری های بیشتر در میان طرفین کماکان وجود دارد. لذا می توان قزاقستان را در کنار روسیه از شرکای ایران در زمینه فعالیت های صلح آمیز هسته ای محسوب کرد. شراکت و همکاریی که با توجه به شرایط جغرافیایی و همجواری احتمال گسترش آن وجود دارد، مخصوصاً از آن رو که قزاقستان این روزها خود را همکار آژانس و شریک هسته ای بسیاری از کشورها معرفی می کند. 

مریم وریج کاظمی
دانش آموخته دکتری جغرافیای سیاسی
نام:
ایمیل:
* نظر:
فرهنگ وهنر
فرهنگ وهنر