چهارشنبه ۰۱ آذر ۱۳۹۶ - November 22 2017
کد خبر: ۱۷۵۳
تاریخ انتشار: ۲۷ خرداد ۱۳۹۳ - ۱۷:۰۵
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (International Atomic Energy Agency) که به اختصار IAEA خوانده می‌شود، یکی از زیر مجموعه‌های سازمان ملل متحد است، پیشنهاد بنیان‌گذاری آن را دوایت آیزنهاور رئیس‌جمهور آمریکا در سال ۱۹۵۳ مطرح کرد، او در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل که عنوانش اتم برای صلح (Atoms For Peace) بود از کشورهای جهان خواست تا برای متوقف کردن روند خطرناک رقابت تسلیحاتی هسته‌ای و همچنین کنترل استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، نهادی بین‌المللی برای نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای بنیان نهاده شود.

فکر تشکیل یک چنین نهاد بین‌المللی در سال‌های نخست بعد از پایان جنگ جهانی دوم در بحبوحۀ مسابقۀ بی‌امان قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه فاتحان جنگ برای ساخت و انبار سلاح‌های هسته‌ای شکل گرفت.

هدف از تشکیل چنین نهادی آن بود که از گسترش فن آوری هسته‌ای در مصارف نظامی که ابعادی هولناک یافته بود جلوگیری شود و جامعه جهانی تشویق گردد از این منبع عظیم انرژی در مقاصد غیرنظامی و در راه صلح، بهداشت، پیشرفت و رفاه بشری استفاده کند.

به این ترتیب فکر ایجاد یک نهاد بین‌المللی برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی پاگرفت و فعالیت‌ها برای سازماندهی و تشکیل آن آغاز گردید. در سال ۱۹۵۶ پیش‌نویس اساسنامه آن در کنفرانسی با شرکت ۸۰ کشور جهان در مقر سازمان ملل تصویب شد و در 14 نوامبر همان سال مجمع عمومی سازمان‌ملل موافقت‌نامه‌ای در مورد روابط و همکاری آژانس با کشورها به امضاء رساند و از آن پس بود که آژانس به عنوان یک نهاد بین‌المللیِ مستقل مسئولیت هدایت و نظارت بر استفاده از انرژی اتمی را در جهان به عهده گرفت و سرانجام در روز ۲۹ ژوئیه ۱۹۵۷ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رسما موجودیت یافت.

به طور کلی اهداف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر دو محور استوار است؛ نخست، ترویج و توسعۀ استفادۀ صلح‌آمیز از انرژی اتمی و دیگری نظارت بر فعالیت‌های کشورهای دارنده تکنولوژی هسته‌ای جهت کسب اطمینان از این‌که این فعالیت‌ها تنها مقاصد صلح‌جویانه دارند. در واقع آژانس می‌کوشد در چارچوب وظیفه‌ی نخست، با فراهم آوردن کمک‌های اطلاعاتی، فنی و کارشناسی، کشورهای عضو را در استفادۀ صلح‌آمیز از انرژی اتمی یاری کند و براساس وظیفۀ نظارتی، سعی می‌کند با به‌کارگیری سازوکارهای کنترلی مستمر از سوء استفاده‌های احتمالی از کمک‌های ارائه ‌شده برای اهداف نظامی جلوگیری کند. جزئیات اهداف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر اساس اساسنامۀ آن عبارتند از:

1. ارتقاء کاربردهای صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای و عدم به‌کارگیری آن برای اهداف نظامی.

2. اندیشیدن تدابیری برایِ ارتقاء تحقیقات و توسعه و کاربرد عملی انرژی هسته‌ای برای اهداف صلح‌آمیز.

3. تهیه مواد، خدمات، تجهیزات و تأسیسات مورد نیاز برای تحقیقات و توسعه و کاربرد عملی انرژی اتمی با توجه به نیازهای مناطق در حال توسعه جهان.

4. گسترش مبادلۀ اطلاعات علمی و فنی.

5. تأسیس و اعمال پادمان برای تضمین این موضوع که کمک‌های هسته‌ای یا حمایت‌های آژانس در مقاصد نظامی به کارگرفته نشود.

6. تأسیس یا تصویب استانداردهای ایمنی هسته‌ای.

همچنین اساسنامه، آژانس را ملزم می‌نماید تا تضمین ایجاد کند که کمک‌های فراهم شده توسط آژانس یا بنا به درخواست یا تحت نظارت یا کنترل آن جهت پیشبرد اهداف نظامی به کار نرود.

آژانس بین المللی انرژی اتمی از ۳ بخش مهم و عمده تشکیل شده است که عبارتند از: کنفرانس یا مجمع عمومی، شورای حکام و دبیرخانه. مجمع عمومی بالاترین رکن و مجمع تصمیم گیرندۀ آژانس است که سالی یک‌بار تشکیل جلسه داده و مقر آن در وین است. این رکن متشکل از نمایندگان همۀ دولت‌های عضو با یک حق رأی می‌باشد و تصمیمات آن با اکثریت آراء اتخاذ می‌شود. از مهمترین وظایف مجمع عمومی انتخاب اعضای شورای حکام، گزارش نحوۀ فعالیت‌های آژانس به سازمان ملل و انتخاب دبیرکل آژانس برای مدت ۴ سال است. شورای حکام از دو گروه انتصابی و انتخابی تشکیل شده است. اعضای انتصابی (یا اعضای دائم) طبق اساس‌نامه شامل ۱۰ عضو از بین پیشرفته‌ترین دولت‌های عضو سازمان از حیث تکنولوژی هسته‌ای در هر منطقه است که به وسیلۀ کنفرانس عمومی تعیین می‌گردند. اعضای (انتخابی) غیر دائم نیز ۱۵ عضو هستند که آن‌ها نیز به وسیلۀ کنفرانس عمومی انتخاب می شوند. در سال ۱۹۸۴ تعداد کشورهای شورای حکام به ۳۵ کشور افزایش یافت. مدت دوره‌های عضویت در شورای حکام ۲ سال است. نام‌گذاری این شورا به شورای حکام به این دلیل است که به این شورا اختیار حاکمیت و صدور «حکم» درباره فعالیت‌های هسته‌ای داده شده است. دبیرخانه آژانس از تعدادی کارمند و یک دبیرکل در رأس آن تشکیل شده که برای یک دوره ۴ ساله به پیشنهاد شورای حکام و تأیید مجمع عمومی انتخاب می‌شود. دبیرکل دبیرخانه مسئولیت اداره امور جاری آژانس را برعهده دارد.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از طریق اعضای خود تامین مالی می‌شود. آژانس ۱۴۴ عضو دارد و همانند تامین بودجه در سازمان ملل، هر عضو به تناسب توانایی‌های اقتصادی‌اش در تامین بودجۀ آژانس مشارکت می‌کند. بودجه‌ی سالانه‌ی آژانس در حال حاضر چیزی در حدود ۳۰۰ میلیون دلار است. حدود ۱۲۰ میلیون دلار از این مبلغ صرف امور حفاظتی تأسیسات اتمی در مناطق دنیا و همچنین امور بازرسی می‌شود. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال‌های اخیر بیش از هر چیز درگیر پروندۀ هسته‌ای کشورهای عراق، کره شمالی و ایران بوده است. به‌نظر می‌رسد طولانی‌ترین و پرکشمکش‌ترین این پرونده‌ها نیز پروندۀ ایران باشد که از حدود 15 سال پیش تاکنون ادامه دارد.

ایران نیز از همان ابتدای تأسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال ۱۹۵۶ (۱۳۳۵) به عضویت آن در آمده است. پس از انقلاب اسلامی، ایران در آژانس دارای دفتر نمایندگی دائم شد که این دفتر در سفارت جمهوری اسلامی ایران در وین مستقر است. دولت ایران پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را نیز در سال ۱۹۷۰ (۱۳۴۹) طی موافقت‌نامه دو جانبه با آژانس امضاء نمود. آژانس تا سال ۱۹۹۰ (۱۳۶۹)، بازرسی‌های معمولی خود را از ایران، به‌طور سالانه یک بار انجام می‌داد، ولی از این تاریخ به بعد بازرسی‌های معمولی به دو بار و سپس به چهار بار در سال افزایش یافت.

نام:
ایمیل:
* نظر: