شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶ - August 19 2017
بررسی تحلیلی دلایل همکاری مجدد ایران با روسیه در ساخت فاز 2 و 3 نیروگاه بوشهر؛
کد خبر: ۱۸۱۴۷
تاریخ انتشار: ۲۸ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۰:۰۱
در سياست هاي كلان و راهبردي اكثر كشورهاي صاحب نيروگاه هسته‌اي حداقل 2 الي 4 واحد نيروگاهي با حفظ تكنولوژي در يك ساختگاه برنامه‌ريزي و اجرا مي‌شود و در هیچ نقطه‌ای از جهان دو نوع تکنولوژی مختلف در یک ساختگاه وجود ندارد چرا که این اختلاط نه به لحاظ فني و اقتصادی به صرفه است و نه به لحاظ ایمنی.

حسن محمدی:سرگئی کرینکو، رئیس روس‌اتم در کنفرانس خبری مشترک با علی‌اكبر صالحی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، با اشاره به کلنگ‌زنی دو واحد نیروگاهی در بوشهر،گفت:«این پروژه حکایت از همکاری استراتژیک دو کشوردارد. ما برای ساخت ۸ بلوک نیروگاهی با سازمان انرژی اتمی ایران تفاهم داریم که امروز کار ساخت دو واحد را شروع می‌کنیم».

به گزارش پایگاه خبری امیدملی ایرانیان، سخنان کرینکو سوالی را در ذهن خبرنگاران حاضر در مراسم ایجاد کرد که فرصت طرح اش فراهم نشد، به همین روی به سراغ کارشناسان انرژی اتمی در شركت توليد و توسعه انرژي اتمي ايران رفتم تا دلایل فنی همکاری با روس‌ها را دریابم. سوال کوتاه و موجز است:«چرا مجدداً به روس‌ها اعتماد کردیم؟».

این موضوع از سه منظر قابل بررسی است؛ اول، ویژگی‌های نسل جدید نیروگاه‌ها، دوم، دلایل فنی اعتماد به روس‌ها برمبناي توانمندي هاي فني و تكنولوژيكي آنان و سوم اینکه، مزاياي استفاده از تكنولوژي روس‌ها در ساختگاه بوشهر براي ايران چه مي‌تواند باشد.

1- ویژگی های نسل جدید نیروگاه‌هاي هسته‌اي:

رآکتورهای نسل اول: رآکتورهایی که برای نیروگاه های اتمی تاکنون مورد استفاده قرار گرفته اند از نوع خنک کننده با آب به دو صورت تحت فشار یا آب جوشان هستند. رآکتورهای خنک کننده گازی بیشتر در انگلستان و از رآکتورهای آب سنگین بیشتر در کشورهای کانادا و هندوستان بهره برداری می شود. مهمترین عیب رآکتورهای نسل اول حجم بزرگ آن است، ضمن آنکه توزیع فضایی در مدار اولیه اتصالات لوله‌های رآکتور و مولدهاي بخار، پمپ‌ها و مبدل‌های حرارتی در قُطرهای خیلی بزرگ ایجاد می‌شد و همین مسئله مشکلات اصلی در محافظت در برابر نشت از مدار اول بود. عیبی که برای اولین بار در حادثه اتمی تری مایل آیلند خود را نشان داد. در ۲۸ مارس ۱۹۷۹ میلادی در تری مایل آیلند آمریکا بخشی از هسته اصلی واحد ۲ در نیروگاه ذوب شد که باعث نشت ۳ میلیون کوری گاز رادیواکتیو به بیرون از نیروگاه شد. علاوه بر این عیب بزرگ نیروگاه‌های نسل اول، ضعیف بودن داده‌های ابزار دقیق برای عملکرد پرسنل کنترل رآکتور و سیستم محافظتی، محاسبه نشدن درست ایمنی و كافي نبودن سیستم‌های کنترل قلب رآکتور، موجب شد تا امروزه تقریباًً تمام رآکتورهای نسل اول از سرویس خارج شوند.

رآکتورهای نسل دوم: با در نظرگرفتن عیوب طراحی در راکتورهای نسل اول ایمنی در نسل دوم راکتورها به حد قابل قبولی افزايش داده شد، ولی جهان شاهد حادثه چرنوبیل شد. در آن حادثه   LOCA(از دست دادن كامل خنک‌کننده قلب راكتور) اتفاق افتاد که منجر به مشکل انتقال حرارت از درون راکتور شد. ضمن آنکه در نسل دوم نیروگاه‌ها خنک‌کننده رآکتور هسته ای در توان کامل احتمال افت داشت. رآکتورهای نسل دوم از سال 1970 ساخته شدند و برخي از آنها همچنان در حال كار هستند.

راکتورهای نسل سوم: راکتورهای نسل سوم ازسال 1977 آغاز و در سال 1981 به بهره‌برداری رسیدند و تا سال 1989 شش نوع مختلف از این راکتورها ساخته شد. نسل سوم راکتورها ارتقادهنده تکنولوژی راكتورها از نظر کنترل و ایمنی بود. نسل سوم راکتورها در خنک‌کردن به ویژه در وضعیت های اضطراری به دلیل اینکه ابزار دقیق و تجهیزات نمایشگر به سرعت توسعه یافته بودند در بهره‌برداري مشکلات کمتري دارند. تجهیزات اضطراری امکان کنترل حالت رآکتور را در هر سطحی از قدرت حتی نزدیک به حالت بحرانی مهیا می‌کنند.  بااستفاده از سیستم‌های کنترلی غيرفعال (PASSIVE ، عملكرد سیستم­ های ایمنی بدون نياز به برق) عملكرد ايمني راكتورهاي هسته‌اي افزايش يافت. راكتور در حال كار در واحد يكم نيروگاه اتمي بوشهر از نسل 3 بوده كه از سيستم‌هاي كنترلي و ايمني ارتقا يافته‌تري نسبت به انواع مشابه برخوردار است.

رآکتورهای نسل 3+: راکتورهای جدیدی از نسل سوم به نام 3+معرفی شده است. اين نسل حاصل تجربه كسب شده از بهره‌برداري نيروگاه‌هاي هسته‌اي به ميزان 16822 راکتور- سال مي‌باشد، كه امروزه به عنوان راكتورهاي به‌روز در دنيا مورد استفاده قرار مي‌گيرند.  در این  نوع رآکتور علاوه بر افزایش راندمان به بیش از 90 درصد، عمر نیروگاه‌ها هم از 40 سال به 60 افزایش یافته است. مصرف داخلي برق در اين نوع به کمتر از 8 درصد كاهش یافته كه سبب مي‌‌شود عمده برق توليدي به شبکه برق سراسری کشور تحويل داده شود. طراحي واحد‌هاي 2 و 3 نيروگاه اتمي بوشهر بر مبناي نيروگاه‌هاي نسل +3 صورت گرفته است.

رآکتورهای نسل چهارم هنوز در مرحله تحقیق و توسعه هستند.

چرا به روس ها اعتماد کردیم؟

2- دلایل فنی اعتماد به روس‌هابرمبناي توانمندي هاي فني و تكنولوژيكي آنان:

در حال حاضر کشور روسیه فعال‌ترین کشور در جهان در زمینه ساخت نیروگاه اتمی است. روسیه با بیش از 12 کشور قرارداد اجرايي و موافقتنامه همكاري دارد، ضمن آنکه در حال حاضر 7 نیروگاه هم در داخل کشور روسيه در حال ساخت است. این درحالی است که شرکتي مانند وستینگهاوس از آمریکا تنها با كشور چين قرارداد همكاري دارد، ژاپن با عنوان يكي از كشورهاي داراي فناوري نيروگاه هسته‌اي تاکنون پروژه‌ای را در خارج از کشور خودش انجام نداده است، کره‌جنوبی هم در حال حاضر فقط برای امارات نیروگاه می سازد. شايان ذكر است  اكثر تکنولوژی نیروگاه‌های جهان مربوط به شرکت وستینگهاوس (PWR) و همچنین تکنولوژی روسیه با سیستم(VVER) می باشد.

دو نکته را نیز باید مدنظر قرار داد، اول این که راکتورهای غربی به نسبت راکتورهای روسی قیمت بالاتري دارند، دوم آنکه غربی ها اساساً حاضر نیستند برای جمهوری اسلامی ایران نیروگاه بسازند و طی آن انتقال تکنولوژی انجام دهند و  حتی پس از برجام نیز پیشنهاد عملی جهت ساخت نیروگاه ارائه نکرده‌اند . ايران براي پاسخگويي به نيازهاي آينده انرژي، توسعه فناوري نيروگاه‌هاي هسته‌اي در داخل را از مسير يكي از كشورهاي پيش‌رو انتخاب نموده است.

در این میان برخی تکنولوژی نیروگاه‌های هسته‌ای روسیه را پایین‌تر از تکنولوژی غربی می‌دانند، اما براساس آمار جهاني در حال حاضر سوخت بيش از 80 راکتور در حال بهره‌برداري از نوع آب سبك تحت فشار در دنيا توسط روسیه تامین می شود. علاوه بر كشور روسيه کشورهایی مانند هند، چین، بلاروس، فنلاند، اوکراین، ارمنستان، جمهوری چک، مجارستان و ايران، در بين 30 کشوری که در حال حاضر راکتور برق هسته‌ای در اختیار دارند، از نیروگاه روسی بهره برده و سوخت مورد نيازشان را از روسیه تامین می کنند.

مهمتر از همه این كه در سياست هاي كلان و راهبردي اكثر كشورهاي صاحب نيروگاه هسته‌اي حداقل 2 الي 4 واحد نيروگاهي با حفظ تكنولوژي در يك ساختگاه برنامه‌ريزي و اجرا مي‌شود و در هیچ نقطه‌ای از جهان دو نوع تکنولوژی مختلف در یک ساختگاه وجود ندارد چرا که این اختلاط نه به لحاظ فني و اقتصادی به صرفه است و نه به لحاظ ایمنی.

به نظر می رسد حفظ و ارتقاي توانمندي هاي بوجود آمده و افزایش كارآمدي نیروی انسانی مهمترین عامل تمایل ایران به ادامه همکاری با روسیه باشد.

3- مزاياي استفاده از تكنولوژي روس‌ها در ساختگاه بوشهر براي ايران چیست:

همانطور که بیان شد، استفاده از دو فناوری متفاوت در یک ساختگاه به دلایل متعددی که در زیر بیان می شود، از نظر فني کار درستی نیست. انتقال تکنولوژی ساخت نیروگاه برای جمهوری اسلامی ایران اهمیت دارد، لذا به بیان یکی از کارشناسان سازمان انرژی اتمی، اگر به دلیل تفاوت‌هایی که این دو نوع تکنولوژی دارند در فاز دوم و سوم از تکنولوژی غربی در همان ساختگاه استفاده می کردیم، عملاً نمي‌توانستيم از بسياري از زيرساخت ها و نیروی انسانی کارآمد و توانمندی كه طی ساخت واحد يكم ايجاد كرده بوديم، استفاده كاملي بكنيم.درواقع به نظر می رسد حفظ و ارتقاي توانمندي هاي بوجود آمده و افزایش كارآمدي نیروی انسانی مهمترین عامل تمایل ایران به ادامه همکاری با روسیه باشد.

یکی از مهمترین هزینه های بهره‌برداري از نيروگاه هاي اتمي، هزینه های پشتیبانی و تعمیراتی آن است. امروز یک مجموعه مدیریت پشتیبانی و تعمیراتی واحد يكم بوشهر را برعهده دارد و اگر بنا بود تکنولوژی غربی به این ساختگاه وارد شود، تیم پشتیبانی و تعمیراتی دیگری باید شکل می گرفت كه اين امر هزینه‌های بهره‌برداري را افزايش مي‌داد. مجدداً تاكيد مي‌شود در هیچ نقطه ای از 30 کشور جهان که نیروگاه فعال دارند در یک ساختگاه دو تکنولوژی با چنین اختلافی (غربی و شرقی) ساخته نشده است.

برخی منتقدان می گویند آوردن تکنولوژی غربی ارزش آن را داشت تا ساختگاه دیگری را در دستور کار قرار می‌دادیم اما کارشناسان انرژی اتمی اعتقاد دارند، ساختگاه بوشهر ظرفیت حداقل 5 نیروگاه را در خود دارد و با توجه به هزینه‌های زیادحوزه‌های تأمين ایمنی و امنیت که مهمترین هزینه برای هر نیروگاه اتمی است، به لحاظ اقتصادی به صرفه نیست که صرفاً به دلیل بهره گیری از تکنولوژی غربی هزینه گزافی را بر کشور تحمیل نماییم، ضمن آن که چنانچه در بالا ذکر شد، تکنولوژی نيروگاه‌هاي روسی از نظر فني خود را در جهان اثبات نموده و اختلاف آنها با انواع غربي در حدی نیست که تصمیمِ تصمیم سازان و برنامه‌ریزان هسته‌اي کشورمان را تغییر دهد. کارشناسان معتقدند تردد افرادی با دو زبان، دو فرهنگ و دو نگاه کاملاً متفاوت از منظر فنی در یک ساختگاه اتمی اساساً به سود کشورمان نبوده و نیست.

به نظر می رسد بهترین راه همکاری ایران با کشورهای غربی-درصورتی که آنها تمایل داشته باشند- این است که در ساختگاهی دیگر همکاری میان ایران و آنها شکل بگیرد تا هم از امکاناتی که در ساختگاه بوشهر وجود دارد، استفاده بهینه‌تری بشود و هم در ساختگاه‌های دیگر با منطق همان تکنولوژی‌ها کار پیش برود.

نام:
ایمیل:
* نظر:
فرهنگ وهنر
فرهنگ وهنر