سه‌شنبه ۰۲ آبان ۱۳۹۶ - October 24 2017
کد خبر: ۲۲۸۹۸
تاریخ انتشار: ۲۵ دی ۱۳۹۵ - ۰۰:۱۸
صنعت نفت نقش خط شکنی و رفع موانع بازگشت ایران به بازارها و اقتصاد جهانی را ایفا کرد و باعث بازگشت نسبی اعتماد بین المللی به اقتصاد ایران و همچنین احیای اعتماد به نفس اقتصاد ایران برای ورود دوباره به اقتصاد جهانی شد. مساله ای که نباید اهمیت و ارزش آن را نادیده انگاشت.

"صنعت نفت برجام را زنده نگه داشته است " جمله ای تاریخی و مهم که محمد جواد ظریف ، وزیر امورخارجه، 10 ماه پس از اجرای آن مطرح ساخت و بر مسئولیت پذیری، فرصت سازی و اعتمادآفرینی صنعت نفت در یک سال اخیر و در راستای اهداف برجام مهر تایید زد.

به گزارش پایگاه خبری امیدملی ایرانیان،برجام یا برنامه جامع اقدام مشترک(Join Comprehensive Plan of Action)، در 23 تیر 1394 پس از 20 ماه مذاکرات فشرده و سخت که از آن به عنوان مذاکرات قرن نام برده می شود،بین ایران و کشورهای1+5( آمریکا، انگلیس ، فرانسه،روسیه، چین و آلمان ) به امضا رسید. این توافق در 29 تیرماه 94 با تصویبت قطعنامه 2231 در شورای امنیت سازمان ملل ماهیت حقوقی پیدا کرد و عملا 6 قطعنامه قبلی این شورا علیه ایران را لغو کرد.اتحادیه اروپا نیز در همان روز برجام را تایید کرد.

برجام در 19 مهرماه 1394 در قالب قانون " اقدام متناسب و متقابل ایران در اجرای برجام" به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و با تایید شورای نگهبان،در 23 مهرماه برای اجرا به دولت ابلاغ شد. این توافق از 27 دی ماه 94 با انتشار گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر اجرای تعهد ایران در حوزه هسته ای، با برچیده شدن همه تحریم های ایران مرتبط با موضوع هسته ای به مرحله اجرا رسید. با اجرای برجام کلیه تحریم های مرتبط با موضوع هسته ای در حوزه های مالی ، بانکی ، بیمه ، نفت ، گاز ، پتروشیمی ، کشتیرانی ، کشتی سازی ، ترابری ، طلا و فلزات گرانبها، اسکناس، سکه ، موارد مجاز هسته ای، فلزات ، نرم افزار و تسلیحات لغو گردید.

همچنین نام برخی شرکت ها و اشخاص حقیقی از فهرست تحریم ها خارج شد. در این میان اما لغو تحریم های نفتی و بانکی بیش از سایر تحریم ها از اهمیت برخوردار بود.جدای از لغو تحریم ها، بهره گیری از فرصت های ایجاد شده از برجام برای برون رفت از تنگناها و محدودیت های ایجاد شده و جبران عقب ماندگی ها، از اهمیت بیشتری برخوردار است که نیازمند تدبیر و برنامه ریزی بوده و می باشد. یک سال پس از اجرای شدن برجام، فرصت مناسبی است تا عملکرد بخش های مختلف در گذار از شرایط تحریم و بهره گیری از فرصت های پساتحریم مورد کندوکار قرار گیرد.

گزارش حاضر به طور اجمال عملکرد صنعت نفت در دوره پسابرجام در سه بخش آماده سازی صنعت نفت برای پسابرجام، نقش آفرینی در دوره پسابرجام و همچنین ثمرات و برکات ملی و بخشی نقش آفرینی صنعت نفت در این دوران را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.

الف : برنامه ریزی صنعت نفت برای پسابرجام :

صنعت نفت با روی کار آمدن دولت یازدهم در یک برنامه ریزی هدفمند گام به گام در چارچوب سیاست راهبری دولت برای برون رفت از بن بست هسته ای در روابط ایران و کشورهای 1+5و رفع تحریم های ناعادلانه اقتصادی حرکت کرد. این حرکت با هدف جبران برخی از آسیب های وارده به اقتصاد کشور از حوزه نفت تحت تاثیر تحریم های تحمیلی و مهمتر از آن سو مدیریت صورت گرفته در این صنعت در دوران حریم ، بالابردن قدرت مانور و اعتماد به نفس تیم مذاکره کننده هسته ای با رفع برخی ناتوانی هاو ضعف های صنعت راهبردی نفت و ایجاد آمادگی های لازم برای ورود مقتدرانه و موثر به اقتصاد و بازار جهانی نفت پس از رفع تحریم ها صورت گرفت.

صنعت نفت یکی از اهداف اصلی و شاید مهمترین هدف تحریم های اقتصادی از ابتدای انقلاب اسلامی بوده است که با تحریم های هسته ای سال 2011 تشدید شد. بر اساس تحریم های اعمالی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپایی به بهانه موضوع هسته ای ، صنعت نفت در 4 حوزه درگیر شد:

حوزه‌ی اول - تحریم‌های مرتبط با سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز و تامین مالی آن؛ شامل کلیه‌ی سرمایه‌گذاری‌ها و تامین مالی شرکت‌ها و مؤسسات آمریکایی در صنایع نفت و گاز ایران و همچنین سرمایه‌گذاری شرکت‌ها و کشورهای ثالث در این صنعت؛

حوزه‌ی دوم- تحریم‌های خرید و فروش نفت، گاز و میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی؛ شامل واردات نفت خام توسط شرکت‌های آمریکایی و شرکت‌ها و کشورهای ثالث و واردات محصولات پالایشی؛

حوزه‌ی سوم - تحریم‌ صادرات تجهیزات و فن‌آوری‌ها به ایران؛ شامل فن‌آوری و تجهیزات صنایع پتروشیمی و نفت و گاز و پالایش ایران، همکاری برای تولید محصولا پالایشی بنزین (مشتمل بر فروش یا تامین مالا، خدمات، تکنولوژی، اطلاعات و یا سایر حمایت‌ها)

حوزه‌ی چهارم - تحریم‌های صادرات فرآورده‌های پالایشی به ویژه بنزین به ایران.

با روی کار آمدن دولت یازدهم ، رفع تحریم های اقتصادی و ایجاد گشایش اقتصادی و بازگشت ایران به عرصه تعاملات اقتصادی و تجاری بین المللی در دستور کار قرار گرفت . در این راستا مذاکرات سازنده برای حل مساله هسته ای با قدرت های خارجی به صورت هدفمند و برنامه ریزی شده بلافاصله آغاز گردید. در خط مقدم این جبهه، دستگاه دیپلماسی قرار داشت اما در کنار آن برخی دستگاه ها از جمله صنعت نفت نقش حمایتیو پشتیبانی را عهده دار شدند. در طول 20 ماه مذاکرات سخت، فشرده و پیچیده هسته ای، صنعت نفت علاوه بر حضور فعال و مستقیم در مذاکرات با توجه به محوریت موضوع نفت در تحریم های اقتصادی و رفع آنها، دو وظیفه سنگین و محوری را بر عهده داشت که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر روند مذاکرات هسته ای و همچنین موفقیت برجام تاثیرگذار بود. این دو وظیفه عبارتند از :

1- کاهش آسیب های ناشی از تحریم و افزایش توان فنی و اقتصادی صنعت نفت:

اعمال تحریم های اقتصادی و به دنبال آن ضعف مدیریت تحریم ها و آثار آن، سبب کاهش توان فنی و اقتصادی صنعت نفت و به دنبال آن افزایش آسیب های این صنعت صدساله در کشور شده بود به گونه ای که صادرات نفت به کمتر از یک میلیون کاهش یافته بود و عملا بسیاری از طرح های توسعه ای صنعت نفت به دلیل خروج شرکت های خارجی طرف قرارداد و همچنین کمبود شدید منابع مالی داخلی به حالت تعلیق و توقف درآمده بود.

این مساله به صورت مشخص طرح های توسعه ای در حوزه پایین دستی و همچنین حوزه توزیع فراورده های نفتی را نیز تحت تاثیر قرارداده بود. شرایط تحریم به طور طبیعی موجب آسیب پذیری بالای کشور شده بود. این می توانست قدرت مانور و اعتماد به نفس تیم مذاکره کننده هسته ای را در مواجهه با زیاده خواهی طرفین مقابل کاهش دهد. مدیریت صنعت نفت در دولت یازدهم از ابتدا با درک درست و دقیق شرایط کشور در مذاکرات هسته ای از یک سو و کاهش آسیب های وارده به صنعت نفت و جبران عقب ماندگی های تحمیلی از سوی دیگر، برنامه مشخص و هدفمندی را طراحی و به مرحله اجرا گذاشت.

در این راستا، افزایش تولید نفت و گاز، ساماندهی فروش نفت و خارج ساختن آن از روندهای غیرمتعارف، حاشیه ساز و فسادآور، بهبود کیفی محصولات و فراورده های نفتی توزیعی در داخل کشور به ویژه بنزین و گازوئیل ، تامین و تزریق منابع مالی برای توسعه برخی طرح های استراتژیک و حساس صنعت نفت و نهایتا بازکردن باب رایزنی و تعامل با دولت ها و شرکت های خارجی برای بازاریابی و دسترسی به منابع مالی حاصل از فروش نفت در دستور کار قرار گرفت.

2- آماده سازی برای پسابرجام:

مدیریت صنعت نفت علاوه بر برنامه ریزی و حرکت در جهت تقویت سخت افزاری صنعت نفت و کاهش آسیب های اقتصادی و فنی آن ، تمهیدات لازم برای آمادگی جهت ورود به عصر پسابرجام را به مرحله اجرا گذاشت. بخشی از این تمهیدات بسترسازی برای افزایش تولید نفت بود. بخش دیگر این فرایند تدوین مدل جدید قراردادهای نفتی برای جلب شرکت های مطرح و بزرگ خارجی جهت سرمایه گذاری در طرح های توسعه ای بالادستی کشور از یک سو و افزایش توان فنی و رقابتی شرکت های نفتی داخلی در همکاری و تعامل با شرکت های خارجی و نهایتا افزایش ضریب بازیافت نفت بود.

کمیته تدوین قراردادهای نفتی از ماه های پایانی سال 92 کار خود را آغاز کرد و نهایتا مدل طراحی شده در آذرماه 1394 و در آستانه اجرای برجام و رفع تحریم های اقتصادی، در مراسمی رونمایی گردید. همزمان، رایزنی با دولت ها و شرکت های خارجی برای بازگشت آنها به صنعت نفت و سرمایه گذاری در حوزه های بالادستی گسترش یافت و در این راستا مذاکرات متعدد و متنوعی در سطوح مختلف صورت گرفت.

ب- عملکرد صنعت نفت در دوره پسابرجام :

با اجرای برجام و رفع تحریم ها در اواخر دی ماه 1394، صنعت نفت طبق برنامه ریزی انجام شده ، به صورت مقتدرانه و قاطع پای در میدان گذاشت و در عمل نقش پیشرانی و موتور محرکه برجام را برعهده گرفت. به طور مشخص نقش آفرینی صنعت نفت در دروه پسابرجام را می توان در موارد زیر تبیین کرد:

1- بازگشت مقتدرانه به بازار نفت:

اولین و بزرگترین ثمره برجام و رفع تحریم ها، امکان افزایش تولید و صادرات نفت خام کشور بود. این امکان می توانست به صورت تدریجی و بطئی صورت گیرد اما مدیریت صنعت نفت با اتخاذ تمهیدات لازم سخت افزاری و نرم افزاری، بازگشت مقتدرانه و سریع به بازار نفت را از روز اجرای برجام و رفع تحریم‌ها به مرحله اجرا گذاشت و با وجوه محدودیت های داخلی و فشارهای سیاسی و اقتصادی گسترده خارجی، تولید و صادرات نفت را در کمتر از 4 ماه به سطح قبل از اعمال تحریم ها بازگرداند.

این اقدام با توجه به شدت تحریم های اقتصادی برای بسیاری از صاحبنظران قابل پیش بینی نبود. از ابتدای سال94 همزمان با ظاهر شدن علائم موفقیت مذاکرات هسته ای، ایران سیاست نفتی خود برای دوره پساتحریم را علنی ساخت. این سیاست همان بازگشت سریع و مقتدرانه به بازار نفت بود. در قبال این سیاست ، برخی کشورهای نفتی از جمله عربستان سعودی با اهداف سیاسی موضع گرفته و سعی در ایجاد اخلال هم در جریان مذاکرات هسته ای و هم در حوزه نفت کردند.

در حوزه نفت، عربستان سعودی و برخی از حامیان منطقه ای آن با روی آوردن به ترفند افزایش تولید و کمک به کاهش قیمت نفت، سعی در بی ثبات نشان دادن بازار و تشدید این شرایط با بازگشت ایران از یک سو و از سوی دیگر کاهش انگیزه های ایران برای عملی ساختن سیاست اعلامی بازگشت سریع و مقتدرانه به بازار را داشتند. این ترفند البته سیاست دیگر این کشورها مبنی بر کاهش قدرت مانور اقتصادی و تجاری در بازار نفت را نیز عملی می ساخت.

فشارهای سیاسی یکجانبه و چند جانبه برای تغییر سیاست ایران اما موثر واقع نشد. ایران در مقابل فشارهای وارده، به صورت علنی از کشورهایی که با اعمال تحریم ها ، سهم ایران از بازار نفت را تسخیر کرده بودند، خواست به جای فشار بر ایران برای عدم افزایش فوری نفت، تولید و صادرات نفت خود را کاهش داده و با ایران برای گرفتن سهم خود از بازار همکاری کنند. اصرار رقبای نفتی بر سیاست غیرمنصفانه خود در قبال ایران از یک سو و مقاومت منطقی ایران از سوی دیگر ، زمینه کاهش بیشتر قیمت نفت را فراهم ساخت.

با رفع تحریم ها و اجرای سیاست نفتی ایران برای افزایش سریع تولید و صادرات بدون توجه به شرایط بازار، سیاست فشار کشورهای نفتی به رهبری عربستان برای اعمال فشار بیشتر شد و این فشار به صورت هدفمند در قالب فشار جمعی و آنهم در بر مبنای طرح فریز نفتی دنبال شد.

ایران با عدم شرکت در اجلاس فریز نفتی دوحه در اواخر فروردین ماه 95، با وجود حمایت کلی، خود را از شمول آن خارج ساخت. شکست نشست دوحه اگرچه از سوی عربستان به پای ایران گذاشته شد اما این شکست نه تنها موجب کاهش قیمت نفت نشد بلکه قیمت نفت از 33 دلار در هر بشکه به 45 دلار در یک پروسه یک ماهه افزایش یافت. دلیل ایران برای بازگشت سریع و فوری به بازار به جای بازگشت تدریجی هم این بود که عملا با رویکرد تدریجی، روند بازپس گیری سهم و جایگاه ایران سخت ، زمان بر و پرهزینه می گردید و چه بسا امکان بازار یابی برای ایران سخت می شد در حالیکه با بازگشت سریع و فوری ، ایران خود را به بازار تحمیل کرد و آنها را مجبور ساخت با هدف کاهش مخاطرات بازار و مدیریت قیمت جای ایران را در بازار باز کنند.

در واقع این بازار و کشورهای دیگر تولیدکننده بودند که خود را با نفت ایران هماهنگ ساختند. بازار از بازگشت ایران استقبال کرد و در مقابل کشورهایی همچون عربستان در مقابل مواضع منطقی و واقعبینانه ایران عقب نشینی کردند. در پرتو این سیاست بود که ایران توانست علی رغم همه مشکلات و فشارها جایگاه و موقعیت خود را در کمترین زمان در بازار جهانی نفت تثبیت نماید و از قبل آن قدرت مانور خود را در عرصه های مختلف سیاسی و اقتصادی خارجی افزایش دهد. بارفع تحریم ها از بهمن ماه 94 ، افزایش تولید و صادرات نفت ایران کلید خورد و در یک مقطع زمانی 4 ماهه تولید به سطح 4 میلیون بشکه و صادرات نفت از کمتر از یک میلیون بشکه ، به بیش از دو میلیون بشکه افزایش یافت.

در جدول زیر، میزان صادرات نفت ایران در سال 2011 (یعنی یک سال قبل از تحریم‌های هوشمند) در مقایسه با سال بعد از توافق هسته‌ای (2015) مقایسه شده است.

صنعت نفت، پیشران عصر پسابرجام

نکته دیگر در این زمینه ، تغییرات اساسی در فهرست خریداران نفت ایران پس از اجرای برجام است. درحالی که در دوران تحریم این فهرست بسیار کوتاه شده بود و به چند کشور آسیایی محدود بود، در پسابرجام و در مقطع جاضر (زمستان 1395) درکنار خریداران جدید آسیایی، 15 شرکت اروپایی به آن افزوده شده است که روزانه 700 هزار بشکه نفت ازایران خریداری می‌کنند.

هم‌اکنون عمده خریداران اروپایی نفت ایران شامل شرکت‌های توتال فرانسه، ساراس ایتالیا، هلنیک پترولیوم یونان، لوک اویل روسیه، سپسای اسپانیا، انی ایتالیا و تاپراش ترکیه است که قراردادهای بلند مدت با شرکت ملی نفت ایران امضا کرده‌اند.

در طول یک سال اخیر به طور متوسط روزانه، 160 هزار بشکه نفت توسط توتال فرانسه، 60 هزار بشکه توسط هلنیک پترولیوم، 30 تا 65 هزار بشکه ازسوی ساراس، حدود 80 هزار بشکه توسط لوک اویل روسیه، 60 هزار بشکه ازسوی سپسا و حدود 150 هزار بشکه نفت توسط تاپراش خریداری شده که پیش‌بینی می‌شود این روند برای سال 2017 میلادی هم تمدید شود. به تازگی شرکت ملی نفت ایران با شرکت انی ایتالیا قراردادی ١٠٠هزار بشکه‌ای برای فروش نفت در سال ٢٠١٧ میلادی امضا کرده است که از ابتدای ژانویه سال جدید میلادی این قرارداد هم عملیاتی شد.

در کنار قراردادهای بلندمدتی که به آنها اشاره شد، 6 شرکت بزرگ نفتی اروپایی نیز اقدام به واردات نفت خام از ایران به صورت تک محموله کرده‌اند که شامل او‌ام وی اتریش، انی ایتالیا، لوتوس و پی کی ان اورلن لهستان، ‌ام او ال مجارستان، شل و بی‌پی انگلیس، ویتول سوئیس و رپسول اسپانیاست. مقامات رسمی از افزایش ماهانه 3.3 میلیارد دلاری درآمد نفت در ماه‌های اخیر خبر داده‌اند. این در حالی است که صادرات نفت و میعانات گازی از یک میلیون و 200 هزار بشکه ، به سطح 2 میلیون و 900 هزار بشکه افزایش یافته است. بر این اساس، درآمد نفتی ماهانه کشور از حدود یک میلیارد دلار در قبل برجام به حدود 3.3 میلیارد دلار رسیده است. در عین حال سایت معتبر بلومبرگ نیز، ادامه‌ی مسیر را در مقطع بعد از برجام به شکل زیر تصویر کرده است.

صنعت نفت، پیشران عصر پسابرجام

2- بهره برداری از طرح های توسعه ای صنعت نفت :

- افزایش برداشت از میادین غرب کارون: یکی از اولویت های وزارت نفت،بهره برداری از میادین نفتی غرب کارون به عنوان منابع قابل توجه نفت مشترک با عراق بوده است. توسعه این میادین علاوه بر برداشت از مخزن مشترک و جلوگیری از هدر رفت منابع ملی ، برنامه افزایش تولید نفت ایران که طبق برنامه ششم 5.7 میلیون بشکه روزانه را مد نظر قرارداده، دنبال می کند.

طرح توسعه میدان یاران شمالی و فازهای نخست طرحهای توسعهای میدان‌های یادآوران و آزادگان شمالی اواخر آبان ماه سال جاری با حضور رئیسجمهوری بهطور رسمی افتتاح شد. حوزه غرب کارون از ٢ ناحیه نفتی آزادگان (شامل میدان‌های آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یاران شمالی و یاران جنوبی) و میدان یادآوران (شامل ٢ ناحیه نفتی کوشک و حسینیه) تشکیل شده است؛ ذخایر نفت درجای این میدان ها بالغ بر ٦٧ میلیارد بشکه برآورد می شود.

از اوایل امسال (١٣٩٥)، برداشت نفت از میدان‌های آزادگان شمالی به میزان ٧٥ هزار بشکه در روز و یادآوران به میزان ٨٥ هزار بشکه در روز آغاز شده و برداشت ٣٠ هزار بشکه‌ای نفت از میدان یاران شمالی نیز به تازگی شروع شده است. این در حالی است که برداشت نفت از میدان یادآوران از نیمه نخست آبان ماه امسال به ١١٥ هزار بشکه در روز رسیده است؛ این رقم ٣٠ هزار بشکه بیش از تعهد میدان در فاز نخست است.بر اساس برنامه ریزی ا نجام شده ، برداشت نفت از میادین غرب کارون تا پایان سال 95 ، روزانه به 300 هزار بشکه در روز خواهد رسید.

صنعت نفت، پیشران عصر پسابرجام

- توسعه و تکمیل
پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس:
پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس، بزرگترین و اولین پالایشگاه میعانات گازی کشور است
که علاوه بر خودکفائی در تولید فرآورده های نفتی به ویژه بنزین با کیفیت، جمهوری اسلامی ایران را برای اولین بار از وارد کننده فرآورده های نفتی به صادرکننده این محصولات تبدیل می کند.

بهره برداری از این پالایشگاه مهم و استراتژیک تبلور سیاست های اقتصاد مقاومتی مورد تأکید مقام معظم رهبری در راستای جلوگیری از خام فروشی و تبدیل میعانات گازی به فرآورده های با ارزش تر است که از اولویت های وزارت نفت و دولت تدبیر و امید می باشد.

این طرح به لحاظ احجام اجرایی جزء بزرگترین پروژه های صنعتی کشور و خاورمیانه است که تغییرات متوالی مدیریتی، عدم سازماندهی مناسب کارفرما و پیمانکار، کمبود منابع مالی، مضافا مشکلات تحریم ها و .... پیشرفت کار را با کندی مواجه نموده بود بطوریکه تصوری از زمان بهره برداری دوراز ذهن بود . اما در مقطع پس از برجام، عملیات اتمام هرچه‌سریع‌تر پروژه شدت یافته است . در اواخر مهر ماه امسال واحد تقطیر پالایشگاه به همراه سایر واحدهای مرتبط توسط معاون اول رئیس جمهور و وزیر نفت افتتاح گردید . هم اکنون عملیات بهره برداری از این واحد و تولید محصولات نفتا و نفت گاز در حال انجام است و پیش بینی می شود با تامین منابع مالی لازم، اولین فاز این پالایشگاه در آینده نزدیک به بهره برداری برسد.

- سرعت در توسعه و تکمیل فازهای پارس جنوبی:

در دو سال گذشته با وجود تحریم ها و محدودیت های مالی ، وزارت نفت بسیاری از پروژه­ ها را که امیدی به توسعه کامل آنها در گذشته نبود به پایان رساند. در این راستا، به جای توسعه همزمان همه فازهای باقیمانده(که هزینه چند ده میلیاردی را طلب می­ کرد)، رویکرد «اولویت­ بندی» فازهای مورد توجه قرار گرفت.

انتظار می­ رود مطابق برنامه در 1396 تمام فازهای پارس جنوبی بهره برداری کامل برسد. فاز 12 که معادل سه فاز پارس جنوبی است اسفند ماه 1393 به بهره‌برداری رسید. فازهای 15 و 16 نیز مقارن اجرایی‌شدن برجام دی ماه 1394 افتتاح شد.فاز های 17 و 18 نیز وارد مدار تولید شده­اند که در آینده‌ی نزدیک به بهره برداری خواهند رسید.

در مقطع بعد از برجام از حیث گشایش‌های حاصله در مبادلات مالی و تامین تجهیزات، اجرای پروژه‌ها سرعت بسیار بیشتری گرفته به‌گونه‌ای که هم‌اکنون حدود 64درصد از کل 720میلیون مترمکعب گاز تولیدی کشور، در این منطقه تولید می‌شود.

به طور کلی برداشت از مخزن مشترک میدان گازی پاس جنوبی از ابتدای امسال به نسبت سال گذشته حدود 20درصد افزایش داشته است. در همین بازه حدود 5.6 میلیارد دلار حاصل از ارزش اضافه تولید نسبت به مدت مشابه سال قبل در پارس جنوبی حاصل شده است. این مجتمع در سال 1383 کار خود را صرفاً با تولید 3 درصد از گاز کشور آغاز کرد. اما هم‌اکنون این سهم به مرز 64 درصد از تولید کل گاز کشور نزدیک شده است.

3- جذب سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت:

جذب سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت با هدف جبران عقب ماندگی گذشته، تقویت و حفظ پایدار جایگاه ایران در بازار جهانی نفت، تزریق فن آوری جدید به صنعت نفت ، افزایش ضریب بازیافت نفت و بالابردن توان رقابتی شرکت های داخلی از سیاست های راهبردی وزارت نفت در دوره پسابرجام است.

صنعت نفت نیازمند 150 میلیارد دلار سرمایه گذاری در یک پروسه زمانی 5 ساله است. اگرچه وزارت نفت پیش از برجام تمهیداتی برای بسترسازی در این زمینه انجام داده بود اما با اجرای برجام و رفع تحریم ها، صنعت نفت مذاکرات فشرده و موثری برای جذب شرکت های خارجی در چارچوب مدل جدید قراردادهای نفتی موسوم به قراردادهای بیع متقابل جدید انجام داد که تاکنون منجر به امضای 13 تفاهم نامه با شرکت های مختلف از جمله توتال ، شل لوک اویل شده است . پیش بینی می شود به زودی ١٠ تا ١٢ تفاهمنامه همکاری دیگر با دیگر شرکت‌های بزرگ بین‌المللی در بخش بالادستی صنعت نفت امضا شود. در جدول زیر فهرست شرکت هایی که موفق به امضای تفاهم نامه با ایران شده اند ، اشاره شده است:

جدول فهرست تفاهم نامه های امضا شده برای توسعه میادین نفتی

ردیف

نام شرکت

ملیت

تاریخ امضای تفاهم‌

موضوع تفاهم‌

1

لوک اویل

روسیه

25ژانویه 2015

مطالعه‌ی توسعه میدان های نفتی منصوری و آب‌تیمور

2

توتال

فرانسه

24مارس2015

طرح توسعه‌ی میدان آزادگان جنوبی

3

وینترشل

آلمان

12 آوریل2015

مطالعه‌ی چهار میدان نفتی در غرب ایران

4

OMV

اتریش

5 می 2015

ارزیابی میادین در غرب ایران، شامل بندکرخه و چشمه‌خوش

5

ژاروبز نفت

روسیه

12 جولای2015

مطالعه‌ی میدان پایدار غرب

6

پرتامینا

اندونزی

8 آگوست2015

مطالعه‌ی توسعه میدان های نفتی آب‌تیمور و منصوری

7

تات نفت

روسیه

10 اکتبر2015

بهبود ضریب بازیافت میدان دهلران

8

توتال / CNPC

فرانسه / چین

8 نوانبر 2015

موافقت‌نامه‌اصولی برای توسعه‌ی فاز 11پارس جنوبی

9

دی.ان.او

نروژ

16 نوامبر2015

توسعه‌ی میدان چنگوله

10

شلومبرژر

آمریکا

27 نوامبر 2015

توسعه میدان‌های رگ‌سفید، پارسی و شادگان

11

شل

انگلیس

/ هلند

7 دسامبر2015

مطالعه‌ی توسعه میدان های نفتی آزادگان جنوبی، یادآوران و کیش

12

گازپروم

روسیه

13دسامبر2015

مطالعه‌ی توسعه میدان های نفتی چنگوله و چشمه‌خوش

13

پتروناس

مالزی

21دسامبر2015

مطالعه‌ی توسعه میدان های نفتی آزادگان جنوبی و چشمه‌خوش

علاوه بر امضای تفاهم نامه، اخیرا شرکت ملی نفت ایران ، فهرستی شامل 29 شرکت صاحب صلاحیت برای انعقاد قرارداد همکاری در توسعه میادین نفتی منتشر کرده است که دیاناو نروژ، انی ایتالیا، توتال فرانسه، وینترسهل آلمان، اینپکس ژاپن، مرسک دانمارک، اواموی اتریش، لوک اویل روسیه، شرکت انگلیسی- هلندی شل، شلمبرژه در این فهرست قرار دارند . این فهرست تایید میکند میدانهای نفت و گاز ایران قرار نیست فرصتی برای آزمون و خطا باشد.

در این رابطه میادین مشترک در فهرست اولویت ها بالاتر از میادین مستقل قرار دارند و میادینی چون آزادگان جنوبی، یادآوران، فرزاد A، فرزاد B و لایه نفتی پارس جنوبی بیشتر از میادین دیگر، محور مذاکرات بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت های داخلی و خارجی متقاضی سرمایه گذاری در توسعه میادین نفتی و گازی کشور بوده اند. همچنین قرار است در ماههای ابتدایی سال 2017 نخستین مناقصه بین المللی نفتی ایران برای واگذاری توسعه یکی از میادین اولویت دار نفتی برگزار شود که به احتمال زیاد برگزاری نخستین مناقصه بین المللی نفتی ایران به منظور واگذاری توسعه میدان نفتی آزادگان جنوبی خواهد بود که مخزنی مشترک با کشور عراق دارد.

پیش‌بینی می شود با توجه به برآوردهای صورت گرفته و همچنین روند تهیه متن اصلی قراردادهای جدید نفتی، در نیمه نخست سال 2017 میلادی حدود 10 میلیارد دلار قرارداد جدید نفتی و گازی در قالب 3 یا 4 قرارداد با شرکت های خارجی و داخلی به امضا برسد.

4- دیپلماسی فعال انرژی و حضور موثر در مجامع بین المللی انرژی:

یکی از سیاست های راهبردی وزارت نفت در دولت یازدهم ، فعال کردن دیپلماسی انرژی و بهره گیری از ظرفیت های این دیپلماسی در معادلات و مناسبات بین المللی بود. ظرفیتی که در دولت های نهم و دهم تا حد زیادی تقلیل یافته بود. مدیریت جدید صنعت نفت در دولت یازدهم ، بار دیگر اعتبار نفتی ایران را در سطح بین المللی ارتقا داد و همین مساله به همراه اتخاذ سیاست های هدفمند، برنامه ریزی شده و موثر، سبب تحقق دستاوردهای بزرگی برای ایران و صنعت نفت گردید که نمونه واقعی آن حضور فعال و تاثیرگذار ایران در اجلاس 171 اوپک و همراه ساختن کشورهای نفتی غیراوپک در موضوع کاهش تولید نفت برای افزایش قیمت ها بود. این دستاورد محصول در یک دوره زمانی 2 تا 3 ساله بود که در سایه تدبیر و آینده نگری بدست آمد.

ایران جدای از اینکه در سال های اخیر به خصوص در ماه های منتهی به اجرای برجام از بازی در زمین رقبای نفتی و منطقه ای خودداری کرد، با گرفتن ابتکار عمل و نقش آفرینی موثر، به بهبود و افزایش قیمت نفت در یک روند تدریجی کمک کرد. تصمیم هوشمندانه برای عدم شرکت هوشمندانه در نشست فریز نفتی قطر( آوریل 2016) علی رغم همه انتقادات داخلی و خارجی ، تعامل و همفکری با اعضای اوپک در اجلاس 169 در انتخاب دبیر کل جدید اوپک و شکستن بن بست 3 ساله ( اوایل ژوئن 2016) ،حضور موثر در نشست فریز نفتی الجزایر ( اواخر سپتامبر 2016 ) و رسیدن به توافق اولیه در این زمینه و نهایتا تلاش در جهت اجماع اوپک در اجلاس 171 ( 30 نوامبر 2016) بر سر کاهش تولید اعضای اوپک و همراه ساختن کشورهای تولید کننده غیراوپک در نشست 10 دسامبر نمادهای این دیپلماسی فعال بود . تحرکاتی که ایران را پیروز بزرگ بازار نفت به خصوص در سال 2016 و به ویژه اجلاس اخیر اوپک کرد و عملا موجب شد که برخلاف همه پیش بینی ها بازارهای جهانی و کشورهای تولید کننده نفت سال 2016 را با نفت 55 دلاری به پایان برسانند.

بدون تردید این دستاورد بزرگ در حوزه دیپلماسی که ادامه و تکمیل کننده دیپلماسی هسته ای به شمار می آید ، نتیجه تدبیر ، برنامه ریزی و آینده نگری مدیریت صنعت نفت در دولت یازدهم است . مدیریتی که نه تنها اقتدار و قدرت ایران را در بازارهای جهانی نفت به اثبات رساند بلکه در چارچوب یک سیاست فعال ، زمینه همکاری کشورهای نفتی اعم از اوپک و غیراوپک را فراهم ساخت و به ماندگاری اوپک کمک کرد و در عین حال موجب افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی و تامین منافع کشورهای تولیدکننده نفت شد.

ج – جمعبندی ؛دستاوردهای ملی و بخشی پیشرانی صنعت نفت در پسابرجام:

تحرک و فعالیت صنعت نفت در یک سال اخیر ، علاوه بر خارج ساختن آن از جمود چند ساله و جبران عقب ماندگی ها ، موجبات تحرک اقتصاد ملی و بالارفتن اعتماد به نفس آن شد. بر اساس گزارش رسمی دولت و همچنین مراکز پژوهشی معتبر رشد اقتصادی ایران در 9 ماه منتهی به پایان سال 2016 ، در حدود 6.5 درصد بوده است که سهم صنعت نفت از این رشد بی سابقه در سال های اخیر، به تنهایی در حدود 50 درصد است.

این سهم گواه مناسبی بر سطح بالای تحرک و تلاش در صنعت نفت می باشد. موضوعی که مورد تایید مجامع اقتصادی بین المللی مانند صندوق بین المللی پول نیز می باشد . جدای از این ، صنعت نفت یک تنه بار اصلی اجرای برجام را در سال گذشته میلادی بر دوش گرفته و زمینه حیات و ماندگاری آن شده است.موضوعی که وزیر امور خارجه صراحتا بر آن تاکید کرد.

در این راستا، صنعت نفت نقش خط شکنی و رفع موانع بازگشت ایران به بازارها و اقتصاد جهانی را ایفا کرد و باعث بازگشت نسبی اعتماد بین المللی به اقتصاد ایران و همچنین احیای اعتماد به نفس اقتصاد ایران برای ورود دوباره به اقتصاد جهانی شد. مساله ای که نباید اهمیت و ارزش آن را نادیده انگاشت. تحریم های ناعادلانه علیه ایران، بسیاری از فرصت های اقتصادی و توسعه ای ایران در نظام بین المللی را از بین برد.

اجرای برجام و رفع تحریم ها بار دیگر فضای بین المللی را به روی اقتصاد ایران گشود اما احیای فرصت های گذشته و دسترسی به فرصت های جدید ، فرایندی سخت و زمان بر است. در این میان وجود ظرفیت ها و مزیت هایی همچون نفت و گاز ، می تواند این فرایند را در صورت تدبیر و برنامه ریزی کوتاه، سریع و کم هزینه کرده که آثار و نشانه های این تدبیر در یک سال اخیر مشاهده می شود.

این شرایط موجب شده است که صنعت نفت و به تبع آن اقتصاد ایران با امیدو چشم اندازی روشن و اعتماد به نفس بالا گام در سال 2017 گذارد . در سال جدید میلادی و در پرتو بهبود قیمت نفت و تثبیت آن در محدوده 55 تا 60 دلار ،قدرت مانور مجموعه صنعت نفت در حوزه سرمایه گذاری و توسعه کیفی صنعت افزایش یافته است.

در این راستا و در ماه های ابتدای سال جدید میلادی پیش بینی می شود چندین قرارداد عملیاتی برای حضور شرکت های معتبر خارجی در بخش بالادستی صنعت نفت نهایی شود. این مهم نه تنها کار توسعه میادین نفت و گاز مشترک ایران به خصوص میادین نفتی غرب کارون را سرعت می دهد بلکه با توجه به برنامه ریزی صورت گرفته در قالب مدل جدید قراردادهای نفتی ، زمینه افزایش ضریب بازیافت نفت از طریق انتقال و به کارگیری فن آوری های جدید در صنعت فراهم می شود.

فعال ساختن شرکت های نفتی داخلی در صنعت نفت در قالب همکاری با شرکت های خارجی گام بزرگ دیگری است که در سال جاری عملیاتی می شود و زمینه افزایش توان رقابتی این شرکت ها را فراهم می سازد. علاوه بر این یکسان شدن برداشت ایران با قطر در سال جاری میلادی با اجرا و تقویت طرح های توسعه ای و بهره برداری از چند فاز این میدان و همچنین محقق شدن یکی از رویاهای دیرینه کشور یعنی خودکفایی بنزین و پیوستن به باشگاه جهانی صادرکنندگان بنزین از دیگر رویدادهای بزرگ و امیدآفرین صنعت نفت در سال 2017 است که زمینه جهش صنعتی ، اقتصادی و توسعه ای کشور می شود.


نام:
ایمیل:
* نظر: